Category Archives: Uncategorized

Ὁ Παρθενῶνας -Διθύραμβος- (Ναπολέων Λαπαθιώτης)

Ὁ Παρθενῶνας -Διθύραμβος- (Ναπολέων Λαπαθιώτης)

[Γραμμένο ἕνα δειλινὸ ἐπάνω στὰ σκαλοπάτια τοῦ Παρθενῶνος].

Τὸ Μέτωπο εἶμ’ Ἑγώ.-

Καὶ τῶν κακῶν Μου ὀχτρῶνὉ Παρθενῶνας -Διθύραμβος- (Ναπολέων Λαπαθιώτης) ἡ βαρβαρότη,

Τῶν ὀχτρῶν Μου ἡ μάνητα καὶ τ’ ἄχτι,-
Κι’ ὅ,τι κακὸ Μοῦ βουληθήκανε -ὅ,τι-
Συντρίμια ὀμπρός Μου, καὶ τρίψαλα, καὶ στάχτη.
Γιατί τὸ Μέτωπο εἶμ’ Ἐγώ…

*
Κυττάω βαρειὰ κι’ ὁλοῦθε.-
Κι’ ὁλοῦθε τὴ ματιά Μου Ἐγὼ τὴ στέλνω

Καὶ τὴ στέλνω ὡς τὰ γλυκόθαμπα πελάη
ὅπου τὸ ἡλιόγεμα πικρό κατασταλάει,-
Κι’ ὡς τ’ ἄϋλα κορφοβούνια Ἐγὼ τὴ στέλνω,
Καὶ γιὰ μανδύα -τὰ χρυσᾶ τἄστρα παίρνω.
Γιατί τὸ Μέτωπο εἶμ’ Ἐγώ, εἶμ’ Ἐγώ…

*
Τιτανικὸ Λουλούδι Ἐγώ.-
Κι’ ἀπὸ τὰ βύθη τῶν Αἰώνων ἀναδίνω,
-Κ’ εἶμαι ἡ Πέτρα, ἡ Σκέψι, καὶ τὸ Μάρμαρο -τὸ Κρῖνο.
Κι’ οὔτε θὰ μαραθῇ, οὕτε θὰ σαλέψῃ
Τὸ Μάρμαρο – τὸ Κρίνο, ἡ Πέτρα – ἡ Σκέψι.
Καὶ θυμᾶμαι, τ’ ἀλαργινὰ πικροθυμᾶμαι,
Κι’ οὔτε κλαίω – μόνο βαρυοκοιμᾶμαι.

*
Ἀρήοι, τριγύρω μου, οἱ Προσκυνητάδες

Οἱ Προσκυνητάδες κ’ οἱ Διαβάτες –
Μέσ’ τῆς κολῶνες, κι’ ἀπὸ τοὺς στυλοβάτες
Πᾶνε κ’ ἔρχονται ἀπὸ χρόνια κι’ ἀπὸ χρόνια
Μὲ τὰ καλοκαίρια καὶ μὲ τἄσπρα χιόνια,
Ἀνάμεσ’ ἀπ’ τοὺς στυλοβάτες
Οἱ Διαβάτες.
Καὶ περπατᾶνε, τριγύρω περπατᾶνε
Κι’ οὔτε κλαῖνε – μοναχὰ ποῦ Μὲ κυττᾶνε…

Ὀκτώβριος 1910 – ΝΑΠΟΛΕΩΝ ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ

Parthenon ~ Dithyramb
Translated by Ilias Kolokouris

[Written one evening on the steps of the Parthenon].

The Battlefront is me.-
And My evil Enemies barbarism,

My enemies’ mania and grudge, –
And all the evil that they wanted
That’s Me – the evil that –
Ruins before Me, and smithereens, and ashes. Me
For I am the Battlefront…
*
I’m looking all around heavily.
And everywhere I send My glance.

And I send it to the sweetest blurry seas
where the bitter sunset settles down, –
And to immaterial mountaintops I send my glance,
And for a cloak the golden stars I take.
For I am the Battlefront, I am, I am …

*
A Titan Flower Me.
And from the depths of the ages I shall rise,
-I am the Stone, the Thought, and the Marble – the Lily.
And I shall not wither nor fade, nor shall I budge.
The Marble, the Lily, the Stone, the Thought.
And I remember, and I remember, and I bitterly bitter,
And I weep not – only sleep heavily.

*
All around me, Pilgrims deserted, Passers-by
The Pilgrims and the Passers-by,
Amongst the Columns and the Stylobate Pillars,
They come and go
With the summers and the white snow,
Amongst the Pillars the Pilgrims,
And the walk, all around they walk by,
And they don’t even cry,
They just pass by
And look at I.



Napoleon Lapathiotis – Demophon and Death

Category : Uncategorized

Πρώτη δημοσίευση του διηγήματος στο ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου

αρχικά στην εφημερίδα «Ελευθερία», 26-4-1953, Τη δημοσίευση κοσμούσε και σκίτσο που ίσως είναι του Μίνου Αργυράκη.

Η παράδοση του αθάνατου Δημοφώντος προέρχεται από τον ομηρικό ύμνο προς την Δήμητρα, καθώς η Δήμητρα φύλαξε το βρέφος Δημοφώντα στην προσπάθειά της να τον κάνει αθάνατο. Ο Λαπαθιώτης λοιπόν μυθογραφει επί του υπάρχοντος ομηρικού ύμνου, τον οποίο φαίνεται να μελετά είτε ως μυημένος είτε ως λόγιος αρχαιομαθής.

ἐρυσμόν.ὣς ἄρα φωνήσασα θυώδεϊ δέξατο κόλπῳχείρεσσ᾽ ἀθανάτῃσι: γεγήθει δὲ φρένα μήτηρ.ὣς ἣ μὲν Κελεοῖο δαΐφρονος ἀγλαὸν υἱὸνΔημοφόωνθ᾽, ὃν ἔτικτεν ἐύζωνος Μετάνειρα,

235

ἔτρεφεν ἐν μεγάροις: ὃ δ᾽ ἀέξετο δαίμονι ἶσος,οὔτ᾽ οὖν σῖτον ἔδων, οὐ θησάμενος [γάλα μητρὸςἠματίη μὲν γὰρ καλλιστέφανος] Δημήτηρχρίεσκ᾽ ἀμβροσίῃ ὡσεὶ θεοῦ ἐκγεγαῶταἡδὺ καταπνείουσα καὶ ἐν κόλποισιν ἔχουσα:νύκτας δὲ κρύπτεσκε πυρὸς μένει ἠύτε δαλὸν

240

λάθρα φίλων γονέων: τοῖς δὲ μέγα θαῦμ᾽ ἐτέτυκτο,ὡς προθαλὴς τελέθεσκε: θεοῖσι γὰρ ἄντα ἐῴκει.καί κέν μιν ποίησεν ἀγήρων τ᾽ ἀθάνατόν τε,εἰ μὴ ἄρ᾽ ἀφραδίῃσιν ἐύζωνος Μετάνειρανύκτ᾽ ἐπιτηρήσασα θυώδεος ἐκ θαλάμοιο 245

σκέψατο: κώκυσεν δὲ καὶ ἄμφω πλήξατο μηρὼδείσασ᾽ ᾧ περὶ παιδὶ καὶ ἀάσθη μέγα θυμῷκαί ῥ᾽ ὀλοφυρομένη ἔπεα πτερόεντα προσηύδα:τέκνον Δημοφόων, ξείνη σε πυρὶ ἔνι πολλῷκρύπτει, ἐμοὶ δὲ γόον καὶ κήδεα λυγρὰ τίθησιν. 250

ὣς φάτ᾽ ὀδυρομένη: τῆς δ᾽ ἄιε δῖα θεάων.τῇ δὲ χολωσαμένη καλλιστέφανος Δημήτηρπαῖδα φίλον, τὸν ἄελπτον ἐνὶ μεγάροισιν ἔτικτε,χείρεσσ᾽ ἀθανάτῃσιν ἀπὸ ἕθεν ἧκε πέδονδε,ἐξανελοῦσα πυρός, θυμῷ κοτέσασα μάλ᾽ αἰνῶς,

Then Demeter, with the beautiful garlands in her hair, addressed her:

225 “Woman, I wish you kharis back, and then some. May the gods give you good things.

        With positive intentions, I will take your little boy as you tell me to.

        I will nourish him, and I do not expect that, through the inadvertence of her nursemaid,

        he would perish from a pestilence or from the Undercutter.[22]

        I know an antidote[23] that is far more powerful than the Woodcutter;[24]

230 I know a genuine remedy for the painful pestilence.”

        Having so spoken, she took the child to her fragrant bosom,

        in her immortal hands. And the mother [Metaneira] rejoiced in her mind.

        And thus it came to pass that the splendid son of bright-minded Keleos,

        Dêmophôn,[25] who was born to well-girded Metaneira,

235 was nourished in the palace, and he grew up like a daimôn,

        not eating grain, not sucking from the breast. But Demeter

        used to anoint him with ambrosia, as if he had been born of the goddess,

        and she would breathe down her sweet breath on him as she held him to her bosom.

        At nights she would conceal him within the menos of fire, as if he were a smoldering log,

240 and his philoi parents were kept unaware. But they marveled

        at how full in bloom he came to be, and to look at him was like looking at the gods.[26]

When he reached the age of thirty, Demophon, the virtuous, though young philosopher, with the beautiful body and the blue dreamy eyes, the disciple of Protagoras and Plato, decided to close his youth at once, and withdraw as an ascetic; long before the Christian ascetics and the various stelites appeared, Demophon had done it first spontaneously and in full conscience, except that he was not driven, as they were later, by faith and fanaticism, but – and this is the great thing – he was driven by complete and utter unfaithfullness…

So he withdrew to a cave, in a deserted valley of Boeotia, not far from Orchomenos, and lived there for some time, completely alone, with only a supply of food, an earthen hydria, and a hard mattress to rest on at night; the reason that brought him there, was not the ordinary disappointment of daily vulgar life, nor any sad love (he had perhaps never loved, what we call love), but the same problem of life, the central, great and indeterminate problem, which is destined to elude forever, and which no offered interpretation satisfies! He had delved a great deal, and systematically, into this complex and elusive question, and had given it various solutions here and there from time to time, until suddenly, after he had with a thousand labours and agonies established some system that was somehow sound and final, according to the then prevailing notions, he suddenly lost his support one fine morning and found himself again alone and uninformed, facing the unknown.

There were moments when his thoughts besieged the unknown, from all sides, so closely that he thought perhaps a little more and he would reach the very core of the problem, and perhaps these few moments were the furthest point that human intellect reaches, but he was especially convinced that there can only come a day when humanity will solve it once and for all (who would have known that after two thousand years we will always be in the same question! )… He was so absorbed by this obsession and had used up all his intellectual resources to such an unlimited extent that two grooves had been prematurely carved into his forehead, that wondrous adolescent forehead, crowned with curly hair, which Cebes, the epigram maker, had once praised in one of his famous epigrams!

One night he made the great decision, to resort to an evasion, and thus await the end of his life; might even the primary, the natural, the normal life, have restored to him the serenity of his soul, and brought him back, unconsciously, to his original fatal destiny, which he had perhaps renounced-who knows?

One evening, as he was alone, looking at the stars – it must have been in the middle of the Metaglietian month – it seemed to him in his recollection, as if someone had come and stood beside him; he turned his head, wondering, and saw a shadow, something like one wrapped in a veil, and not exactly in the shape of a man; it stood there beside him, and did not speak at all, nor did it seem to have any real life. She only gave him a nod, to come nearer. The Demophon tightened the tunic around his body and came closer. It was standing on the edge of a rock, and it looked like it had been cut into the rock.

Then she said to him in a mysterious voice:

– I know who you are, and what you want. Come with me and learn all about it.

And the Demophon took after her, without hesitation, so withdrawn was he from the mundane worldly pleasures and his attention had turned elsewhere. After they had walked for a long time through the darkness, they came to a cave; there in the rock was a door, hermetically closed; the door immediately opened alone, and then they entered a tunnel that led to an underground crypt vast with galleries and passages. At first Demophon could see nothing; but by and by a light, coming from an unknown source, as indefinite as the light of the first crack, dimly illuminated all things, as if it came right out of things, and had a supernatural source; and when he turned his eyes again to the shadow, now standing in the middle, he saw an exquisite beauty in her face, something supernatural poured into her form as if it were some appearance of a brilliant supernova. And then Demophon felt in his soul something solemn and solemn, which was not the terror of the unknown but the awe of the supernatural!

And his attention again stopped at the shadow, and he waited to see what it would say to him.

And the shadow looked him well into his eyes and said :

– Do you always have the same question in your mind?

– Yes, always.

And then the following dialogue took place between them; for a moment Demophon could believe that it was one of the everyday chit-chat that were common in those days in the gymnasiums and the studies he attended.

– Do you hope that your question will somehow be satisfied one day?

– I do not know; it is my duty to hope so.

– On what do you depend for that?

– On the Unknown; since it is the Unknown no one can predict what may bring tomorrow…

– Hast thou any datum, any given fact that this question of thine has ever been solved, and by any one, or that the Unknown has even now shown its favour to mortal man?

– And how can I know, if tomorrow it does not do so in its omnipotence, how can I even know that, since I know nothing exactly!….

– So you walk thus, without any definite conviction.

– Sometimes I almost think I am getting very close to the final truth.

– Has the suspicion never occurred to you, perhaps, that no matter how close you are to the truth, you are always just as far from it as you are not exactly in possession of it?

– I almost think I know that too.

– And then?

– I don’t know; I’m waiting.

– What then can you expect, since you always have the same means?

– I have no more to spare.

– Conclusion?

– None! I have no other exit to choose from.

– If you had, would you follow it?

– It’s the only reason I move and breathe! That’s exactly what I always hope for.

Then the shadow nodded to him, to come even closer and showed him two doors carved into the rock that were now seemingly revealed on opposite sides of the magical cave.

– Here, take a good look at these two doors; one of them leads to normal life; whoever passes through this door will be freed from the weight of his thoughts and will return again to the world, to live as myriads of beings live without any question on their lips, following their fatal line, existing only to sustain themselves, never looking for the why!

The other door leads to full knowledge – or rather puts an end to this limited life, for those who have strayed from their original destiny. Choose which one you want to follow.

The shadow was now almost entirely tilted on his face; and then he saw at once in a sudden flash of mind that he had been so long all alone entirely, talking to himself!

Then the Demophon stood up in a rage, and cried out in a piercing voice :

– The door that leads to full knowledge – or rather puts an end to this limited life, for those who have strayed from their original destination!…

And Demophon advanced to the door with his head proudly raised, with a deep smile of triumph, like a demigod!

A dry crack only sounded, and something rolled heavily in the darkness.

And the tradition came out that Demophon, the virtuous philosopher, the disciple of Protagoras and Plato, at the time was practicing in a cave in a deserted valley of Boeotia, not far from Orchomenos, one night about the middle of Metagitinius, while he was looking for some water to fill his hydria, not seeing well in the dark, he fell into a chasm, and was lost in the deep precipice. –

So one night Demophon was snatched up, rising away from the visible world, because he wished to know what man will never learn as he goes through the circle of his life.

Translation: Ilias K. Kolokouris

Ναπολέων Λαπαθιώτης : Ο Δημοφών κι ο θάνατος

Σαν έφθασε στα τριάντα του χρόνια, ο Δημοφών, ο ενάρετος, αν και νεαρός φιλόσοφος, με την ωραία κορμοστασιά και τα γαλάζια τα ονειρώδη μάτια, ο μαθητής του Πρωταγόρα και του Πλάτωνα, αποφάσισε να κλείσει ξάφνου δια μιας τη νεότητά του, και ν΄ αποτραβηχθή σαν ασκητής· πολύ πριν να φανούν οι Χριστιανοί ασκητές κι οι διάφοροι στηλίτες, ο Δημοφών το είχε κάνει πρώτος αυθόρμητα κι εν πλήρει συνειδήσει, με τη διαφορά πως δεν τον έσπρωχνε, καθώς αυτούς αργότερα, η πίστη κι ο φανατισμός, αλλά – κι αυτό είναι το σπουδαίο – εξ εναντίας η πλήρης κι η απόλυτη απιστία…

            Αποτραβήχθηκε λοιπόν σε μια σπηλιά, σε μια έρημη κοιλάδα της Βοιωτίας, όχι μακριά απ΄ τον Ορχομενό, κι έζησε εκεί για κάμποσο διάστημα, μόνος εντελώς, με μια προμήθεια μοναχά τροφής, μια χωματένια υδρία, κι ένα σκληρό στρώμα, για ν΄ αναπαύεται τη νύχτα· ο λόγος που τον έφερε ως εκεί, δεν ήταν η συνηθισμένη απογοήτευση της καθημερινής χυδαίας ζωής, μήτε καμιάν αγάπη θλιβερή (δεν είχε ίσως ποτέ αγαπήσει, αυτό που λέμε αγάπη), αλλά το ίδιο πρόβλημα της ζωής, το κεντρικό το μέγα κι ακαθόριστο, που είναι γραφτό αιωνίως να διαφεύγει και που καμιά προσφερομένη του ερμηνεία δεν ικανοποιεί! Είχε πολύ εμβαθύνει, και συστηματικά, μέσ΄ στο πολύπλοκο κι ασύλληπτο αυτό ζήτημα, και του είχε δώσει λύσεις διάφορες εδώ κ΄ εκεί κατά καιρούς ως που απότομα, αφού είχε με χίλιους κόπους κι αγωνίες θεμελιώσει κάποιο σύστημα βάσιμο κάπως και τελειωτικό, σύμφωνα με τις τότε κρατούσες αντιλήψεις, έχανε ξαφνικά το στήριγμά του ένα καλό πρωί και ξαναβρισκόταν μόνος και αμαθής, απέναντι του αγνώστου.

            Ήταν στιγμές που το πολιορκούσε η σκέψη του, απ΄ όλες τις μεριές, τόσο στενά που ’λεγε λίγο ακόμα ίσως και θα ’φθανε στον ίδιο τον πυρήνα του προβλήματος κι ίσως αυτές οι λιγοστές στιγμές να ήταν το πλέον απώτατο σημείον, που φθάνει η ανθρώπινη διανόηση, ιδίως όμως ήταν πεισμένος, πως δε μπορεί παρά να ΄ρθει μια μέρα που η ανθρωπότης θα το λύσει οριστικά (πού να ’ξερε πως ύστερα από δυο χιλιάδες χρόνια θα ’μαστε πάντοτε κι εμείς στην ίδιαν απορία!)… Είχε τόσο πολύ απορροφηθεί από την έμμονην αυτήν ιδέα και είχε καταναλώσει όλα τα πνευματικά του εφόδια σε τέτοιο απεριόριστο σημείο, ώστε δυο αυλάκια πρώιμα είχαν χαραχθεί στο μέτωπό του, το θαυμαστό του εφηβικό εκείνο μέτωπο, το στεφανωμένο με σγουρά μαλλιά, που ο Κέβης, ο επιγραμματοποιός, το είχε υμνήσει κάποτε, σ΄ έν’  από τα ξακουστά επιγράμματά του!

            Μια νύχτα πήρε τη μεγάλη απόφαση, να προσφύγει σε μιαν υπεκφυγήν και να περιμείνει έτσι το τέλος της ζωής του, μπορούσε ακόμα κι η ζωή η πρωτογενής, η κατά φύση, η κανονική, να του αποκαθιστούσε τη σαλευθείσα τη γαλήνη της ψυχής του, και να τον επανέφερε, ασυναίσθητα, στον αρχικό μοιραίον προορισμό του, που είχεν ίσως απαρνηθεί – ποιος ξέρει…

            Ένα βράδι, καθώς ήταν μόνος και κοιτούσε τ΄ άστρα – θα ήταν κατά τα μέσα του Μεταγειτνιώνος – του εφάνη μες στη συλλογή του, σαν κάποιος να ήρθε και να εστάθη δίπλα του· γύρισε το κεφάλι, απορημένος και είδε μια σκιά, κάτι σαν τυλιγμένο σ΄ ένα πέπλο, και που δεν είχεν ακριβώς το σχήμα ανθρώπου· στεκόταν εκεί δίπλα του και δεν μιλούσε διόλου, μήτε φαινόταν να έχει ζωή πραγματική. Του ’κανε μοναχά ένα νεύμα, να πλησιάσει. Ο Δημοφών έσφιξε τη χλαμύδα γύρω στο κορμί του και πλησίασε. Ήταν ορθή στην άκρη ενός βράχου, κι έμοιαζε σαν κομμένη μέσ΄ στο βράχο.

            Του είπε τότε με μυστηριώδη φωνή :

            — Ξέρω ποιος είσαι, και τι θέλεις. Έλα μαζί μου να τα μάθεις όλα…

            Κι ο Δημοφών την πήρε το κατόπι, δίχως να διστάσει, τόσο ήταν αποτραβηγμένος απ΄ τα εγκόσμια κι η προσοχή του ήταν στραμμένη αλλού. Αφού περπάτησαν πολλή ώρα μέσ΄ στα σκοτεινά, έφθασαν εμπρός σε μια σπηλιάۤ· εκεί στο βράχο ήταν μια θύρα, ερμητικά κλεισμένη· η θύρα αμέσως άνοιξε μονάχη, και τότε εκείνοι μπήκαν σε μια σήραγγα που οδηγούσε σε μια υπόγεια κρύπτη αχανή, με στοές και με διαδρόμους. Στην αρχή ο Δημοφών δεν μπόρεσε να διακρίνει τίποτε· σιγά-σιγά όμως ένα φως, άγνωστο πώς ερχόμενο, απροσδιόριστο καθώς το φως της πρώτης χαραυγής, φώτισε αμυδρά όλα τα πράγματα, σα να ‘βγαινε ακριβώς μέσ΄ απ΄ τα πράγματα, και να είχε μια πηγή υπερφυσική· κι όταν πάλι γύρισε τα μάτια του στη σκιά, που τώρα ήταν σταματισμένη μέσ΄ στη μέση, είδε μιαν εξαίσιαν ομορφιά στο πρόσωπό της, κάτι υπερκόσμιο χυμένο στη μορφή της σα να ήταν κάποια εμφάνιση ενός λαμπρού υπερπέραν. Και τότε ο Δημοφών αισθάνθηκε μέσ’ στην ψυχή του, κάτι επίσημο και κατανυκτικό, που δεν ήταν ο τρόμος του αγνώστου αλλά το δέος του υπερφυσικού!

            Κι η προσοχή του πάλι σταμάτησε στη σκιά, και πρόσμενε να δη τι θα του πει.

            Κι η σκιά τον κοίταξε καλά-καλά στα μάτια και του είπε : 

            — Έχεις στο νου σου πάντα την ίδιαν απορία;

            — Ναι, πάντα.

            Και τότε διημείφθη αναμεταξύ των ο επόμενος διάλογος· για μια στιγμή ο Δημοφών μπορούσε να πιστέψει πως ήταν μια απ΄ τις καθημερινές συνομιλίες που ήταν συνηθισμένες τότε στα γυμνάσια και στα σπουδαστήρια που φοιτούσε.

            — Ελπίζεις η απορία σου αυτή να ικανοποιηθεί κάπως μια μέρα;

            — Δεν ξέρω· έχω καθήκον να το ελπίζω.

            — Πού βασίζεσαι τάχα ως προς αυτό;

            — Στο Άγνωστο· εφόσον είναι το άγνωστο κανένας δε μπορεί να προδικάσει κείνο που μπορεί να κάμει αύριο…

            — Έχεις κανένα δεδομένον, πως η απορία σου αυτή έχει λυθεί ποτέ, και από κανένα, ή πως το άγνωστο έχει δείξει ίσαμε τώρα την εύνοιά του σε άνθρωπο θνητόν;

            — Και πώς μπορώ να ξέρω, αν αύριο δεν το κάμει στην παντοδυναμία του, πώς μπορώ να ξέρω καν αυτό, εφόσον τίποτε ακριβώς δεν ξέρω!…

            — Ώστε βαδίζεις έτσι, χωρίς καμιά πεποίθηση ορισμένη.

            — Πολλές φορές σχεδόν θαρρώ πως φθάνω πολύ κοντά στην τελικήν αλήθεια.

            — Δε σου ήρθε κάποτε ίσως η υποψία, πως οσοδήποτε κοντά κι αν είσαι στην αλήθεια, πάντα είσαι το ίδιο μακριά απ΄ αυτήν, όσο δεν την κατέχεις ακριβώς;

            — Σχεδόν νομίζω πως κι αυτό το ξέρω.

            — Και τότε;…

            — Δεν ξέρω· περιμένω.

            — Τι λοιπόν μπορείς να περιμένεις, αφού διαθέτεις πάντα τα ίδια μέσα;

            — Δε μου μένουν άλλα να διαθέσω.

            — Συμπέρασμα;

            — Κανένα! Δεν έχω άλλη διέξοδο να εκλέξω.

            — Αν είχες θα την ακολουθούσες;

            — Μόνο γι΄ αυτό κινούμαι και αναπνέω! Αυτό είναι ακριβώς που πάντα ελπίζω.

            Τότε η σκιά του ’κανε νεύμα να πλησιάσει ακόμα πιο κοντά και του ’δειξε δυο θύρες σκαμμένες μέσ΄ στο βράχο που είχαν τώρα λες φανερωθεί στις δυο αντίθετες μεριές του μαγικού σπηλαίου.

            — Να, κοίταξε καλά τις δυο αυτές θύρες· η μια οδηγεί προς την κανονική ζωή· όποιος περάσει από τη θύρα αυτή θα λυτρωθεί απ΄ το βάρος της σκέψης του και θα επιστρέψει πάλι μέσ΄ στον κόσμο, να ζήση καθώς ζουν μυριάδες όντα χωρίς καμιάν ερώτηση στα χείλη, ακολουθώντας τη μοιραία γραμμή τους, να υπάρχουν μόνο για να συντηρούνται, μην ψάχνοντας για το γιατί ποτέ! 

            Η άλλη οδηγεί στην πλήρη γνώση – ή μάλλον θέτει τέρμα στην περιορισμένη αυτή ζωή, για όσους εξέκλιναν από τον αρχικό τον προορισμό τους. Διάλεξε ποια θες ν΄ ακολουθήσεις.

            Η σκιά είχε γείρει τώρα ολόκληρη σχεδόν στο πρόσωπό του· και τότε είδε διαμιάς σε μιαν αιφνίδιαν έκλαμψη του νου πως τόσην ώρα ήταν μόνος εντελώς και μιλούσε με τον ίδιο τον εαυτόν του!

            Τότε ο Δημοφών σηκώθηκε έξαλλος, και κραύγασε με διάτορη φωνή :

            — Τη θύρα που οδηγεί στην πλήρη γνώση – ή μάλλον θέτει τέρμα στην περιορισμένη αυτή ζωή, για όσους εξέκλιναν από τον αρχικό τον προορισμό τους!…

            Κι ο Δημοφών προχώρησε στη θύρα με το κεφάλι αγέρωχα υψωμένο, μ΄ ένα βαθύ χαμόγελο θριάμβου, σαν ημίθεος!

            Ένας κρότος ξερός μονάχα ακούστηκε και κάτι κύλησε βαριά στα σκοτεινά.

            Έτσι ανηρπάγη ένα βράδυ ο Δημοφών, μέσ΄ από τον ορατό τον κόσμο, επειδή θέλησε να μάθει, ό,τι δεν πρόκειται ποτέ να μάθει ο άνθρωπος όσο διανύει τον κύκλο της ζωής του.

            Και βγήκε κι η παράδοση ότι ο Δημοφών, ο ενάρετος φιλόσοφος, ο μαθητής του Πρωταγόρα και του Πλάτωνα, την εποχή που ασκήτευε σε μια σπηλιά, σε μια έρημη κοιλάδα της Βοιωτίας, όχι μακριά απ΄ τον Ορχομενό, ένα βράδυ περί μέσα του Μεταγειτνιώνος, ενώ έψαχνε να βρει λίγο νερό για να γιομίσει την υδρία του, μη βλέποντας καλά στα σκοτεινά, έπεσε σ΄ ένα βάραθρο, κι εχάθη.-

 Εφημερίδα «Ελευθερία», 26-4-1953.

Ναπολέων Λαπαθιώτης Ξεδιάλεγμα, εκδόσεις Τύρφη
Ανθολογία – Επιμέλεια – Εισαγωγή: Τάκης Σπετσιώτης

Μόνος Παντοκράτωρ ο ‘Ερως

Category : Uncategorized

(αναδημοσίευση από το Ασσόδυο)

Επιστολές του Περικλή Γιαννόπουλου στη Σοφία Λασκαρίδου [ΜΕΡΟΣ Α’]

Ηλίας Κολοκούρης -23 Δεκεμβρίου 2021

Ο Περικλής Γιαννόπουλος, σύμφωνα με την εγγραφή στο Μητρώο Αρρένων του Δήμου Πατρέων γεννήθηκε το 1871 στην Πάτρα. Σπούδασε στο Α’ Γυμνάσιο Αρρένων της πόλεως, από το οποίο αποφοίτησε το 1886, τα ίδια χρόνια με τον Ανδρέα Καρκαβίτσα και τον Δημήτριο Γούναρη. Το Α’ Γυμνάσιο τότε βρισκόταν στην Πλατεία Βασιλίσσης Όλγας (σήμερα Πλατεία Όλγας). Το κτήμα της οικογένειάς του βρισκόταν στη θέση “Μποζαΐτικα” στα περίχωρα των Πατρών. Πλησίον του σημερινού “Πόρτο Ρίο”. Ωστόσο, οι πληροφορίες παραμένουν συγκεχυμένες για την οικογενειακή του καταγωγή ως προς τον πατέρα του. Στην πρώτη έκδοση του Ιστορικού Λεξικού των Πατρών του ιστοριοδίφη των Πατρών Κωνσταντίνου Τριανταφύλλου διαβάζουμε για τον Γιαννόπουλο:

Ο Περικλής Γιαννόπουλος σε σκίτσο της Σοφίας Λασκαρίδου.

“Ἐγεννήθη εἰς Πάτρας τῷ 1869, ὑιὸς τοῦ ἐκ Μεσολογγίου ἰατροῦ ’Ιωάν. Γιαννοπούλου καὶ τῆς Εὐδοκίας Θεοφράστου Χαιρέτη ἐκ Κ/πόλεως. Ἡ πατρική του οἰκία εἶναι ἐπὶ τῆς ΒΑ γωνίας ὁδῶν Ῥήγα Φεραίου καὶ Ζαΐμη. Μετὰ τὰς γυμνασιακάς του σπουδάς, μετέβη διὰ νὰ σπουδάσῃ εἰς Ἀθήνας ἰατρικὴν, ἀπεσύρθη ὅμως ταύτης καὶ μετέβη εἰς Παρισίους δι᾽ αἰσθητικὰς σπουδὰς, ἐπανελθὼν δὲ εὶς Ἑλλάδα, ἐγκατεστάθη εἰς Ἀθήνας, ὅπου ἀπέθανε τὴν 10 Ἀπριλίου 1910 εὶς ἠλικίαν 40 ἐτῶν”.

Η Σοφία Λασκαρίδου, κόρη του Λάσκαρη Λασκαρίδη, της παλαιάς οικογενείας με καταγωγή από τον Πρίγκηπα της Τενέδου Εμμανουήλ, το γένος Χρηστομάνου, γεννήθηκε στις 12 Μαρτίου 1876 και πέθανε στις 13 Νοεμβρίου 1965, στην Αθήνα. Σύμφωνα με την ληξιαρχική πράξη γεννήσεώς της, η οποία βρέθηκε στο προσωπικό της κασελάκι, που πρόσφατα διέσωσε ο Δημήτρης Παπαγεωργόπουλος, υπεύθυνος του Αρχείου Νεοελληνικής Τέχνης «Σοφία Λασκαρίδου», φαίνεται πως η πρωτοποριακή ζωγράφος συστηματικά πείραζε την ημερομηνία γεννήσεώς της, με μία συγκινητική διάθεση μυθοπλασίας. Λίγο μετά την αυτοκτονία του αγαπημένου της, κι αφού μαζί με την αγαπητή φίλη της Νένη περιποιήθηκαν και μύρωσαν το νεκρό σαν κούρου σώμα του, η Σοφία αποπειράθηκε να αυτοκτονήσει. Έζησε όμως ως τα βαθιά γεράματα, ζωγραφίζοντας και οπλοφορώντας. Αν και ως τη δεκαετία του ’30 αρνείτο να το παραδεχτεί επωνύμως, πρόλαβε λίγο πριν πεθάνει να αφηγηθεί την ζωή της και τον μυθιστορηματικό έρωτά της για τον Περικλή Γιαννόπουλο, στο συμπλήρωμα της Αυτοβιογραφίας της το 1960, με τίτλο “Από το Ημερολόγιό μου : Μια αγάπη μεγάλη”:

Η Σοφία Λασκαρίδου από την Θάλεια Φλωρά, 1900 – 1901, Πηγή: Συλλογή Αρχείου Νεοελληνικής Τέχνης «Σοφία Λασκαρίδου». Κορνίζα σκαλισμένη από την εικονιζομένη Σοφία.


Η μεγαλύτερη ευτυχία, μα και η πιο μεγάλη δυστυχία της ζωής μου, γεννήθηκε από μια μοιραία συνάντησι. Ερχόταν αντίθετα από μένα, λίγα βήματα μας χώριζαν. Στάθηκε, άθελα· στάθηκα κι εγώ. Τα μάτια μας συναντήθηκαν. Έβγαλε το καπέλλο. Σαν φωτοστέφανος έλαμψαν τα χρυσά του μαλλιά γύρω στο αγγελικό κεφάλι με τον γαλάζιο ουρανό στα μάτια. Τον κύτταξα αχώρταγα μα κι αυτός δεν ξεκολλούσε τα μάτια του από τα δικά μου.

-Με συγχωρείτε, ψιθύρισε. Η ομορφιά σας μ’ εθάμπωσε!

-Κι εμένα η δική σας. 

Χαιρέτησε, προσπέρασε, γύρισε πίσω το κεφάλι, κι εγώ την ίδια στιγμή γύρισα το δικό μου. Χαμογελάσαμε κι οι δυο. Αυτό ήταν. 

-Ποιος να είναι ; αναρωτιόμουν, άγνωστος για μένα. 

Μεγάλωσα στην εξοχή, στην ερημιά της Καλλιθέας. Σπάνια ανέβαινα στην Αθήνα. Κάθε Κυριακή το απόγευμα, έβλεπα μόνο, στο σπίτι των γονέων μου που δέχονταν, τους φίλους και τους γνωστούς μας. 

Την Κυριακή, έπειτα από το συναπάντημα εκείνο, έγινε το απροσδόκητο. Μπαίνει στο σαλόνι μας ο ωραίος άγνωστός μου. Η καρδιά μου σταμάτησε. Προχωρεί, με χαιρετάει και συστήνεται:

-Περικλής Γιαννόπουλος, θαυμαστής σας.

-Ώστε γνωρίζατε ποια ήμουν!-Είναι δυνατόν ! Η φήμη του ταλέντου σας και η ομορφιά σας μου έδωσαν το θάρρος να έλθω σπίτι σας.

Και πράγματι, η Σοφία Λασκαρίδου, ούσα βεβαίως και ολίγον μεγαλυτέρα του πατρινού Περικλέους, είχε ήδη καταφέρει να γίνει πολύ περισσότερο γνωστή στα σαλόνια των Αθηνών, για το μεγάλο ταλέντο της. Μία διαρκής παρουσία της γίνεται αισθητή και από τα περιοδικά της εποχής αλλά και από τα ευρήματα στο Αρχείο Νεοελληνικής Τέχνης «Σοφία Λασκαρίδου» υπό την επιμέλεια του δεινού συλλέκτη Δημήτρη Παπαγεωργόπουλου. Και όλο νεώτερα ευρήματα έρχονται να αναδείξουν μία πρωτοποριακή ζωγράφο, δυστυχώς αρκετά λησμονημένη σήμερα. Μετά από ιδιωτικά μαθήματα ζωγραφικής στην Αθήνα, η Λασκαρίδου φοίτησε στο Παρίσι, στην Académie Julian, με δασκάλους τους Constant και Laurens. Επιστρέφοντας στην Ελλάδα, εισήχθη στην Σχολή Καλών Τεχνών του Πολυτεχνείου της Αθήνας. Αλλά και αυτό δεν ήταν δεδομένο εκείνα τα χρόνια. Το τάλαντο υπήρχε, αλλά χρειάστηκε δική της δυναμική συνάντηση με τον βασιλιά Γεώργιο τον Α΄, ώστε να αλλάξει ο νόμος το 1903 και να επιτρέπεται να εισάγονται γυναίκες στην Καλών Τεχνών. Δικαιώματα τα οποία σήμερα με τις γυναικοκτονίες αμφισβητούνται πάλι. Το 1907 αποφοίτησε και την επόμενη χρονιά λαμβάνει υποτροφία, πρέπει να φύγει για την Γερμανία. Ο αγαπημένος της αντιδρά; Δεν την ακολουθεί πάντως, και ο έρως τους συνεχίζεται επιστολιμαίος. Η Σοφία ακάθεκτη και δημιουργική συνέχισε τις σπουδές της στην Γερμανία, στο Μόναχο, όπου φοίτησε στην Münchner Künstlerinnenverein. Από εκείνη την περίοδο προέρχονται και οι επιστολές που παρουσιάζομε σήμερα. Εφόσον φεύγει γύρω στα τέλη του 1908, οι επιστολές πρέπει να προέρχονται από τις αρχές του 1909.

Το ξυλόγλυπτο κασελάκι της Σοφίας Λασκαρίδου. Φωτογραφία: Δημήτρης Παπαγεωργόπουλος.

Αλλά επιστρέφοντας στην αφήγηση του έρωτά της με τον Περικλή Γιαννόπουλο, διαβάζουμε στο Ημερολόγιό της:

Γνώρισα καλά την ωραία του ψυχή μέσα στα ιερά μάρμαρα του αγαπημένου μας Παρθενώνα. Άνθη σκορπούσαμε στους βωμούς της Αφροδίτης, λουλούδια πηγαίναμε στην Παναγία, σ’ όλα τα εξωκκλήσια. Βουνά, πλαγιές, ακρογιάλια, κάμπους, χωράφια, όλη την Αττική γη τη γνωρίσαμε, την αγαπήσαμε, περπατήσαμε μαζύ. Και γεννήθηκαν υπέροχα ζωγραφικά έργα και σπάνιες σκέψεις ανταλλάξαμε. Άνθησαν οι ψυχές μας σε αφάνταστο κάλλος δημιουργίας και ενθουσιασμού. Μέρες ολάκερες περπατούσαμε κάτω από τα πεύκα στην ακρογιαλιά της Ελευσίνας. Κοντά μου ξαπλωμένος ο πολυαγαπημένος μου· εδιάβαζε μη τολμώντας να γυρίση το φύλλο του βιβλίου του, μήπως μ’ ενοχλήση…

Μια τέτοια ώρα που ζωγράφιζα ένα ωραίο πεύκο στην ακρογυαλιά του Σκαραμαγκά μου είπε:

-Αν τυχόν αλλάξη η αγάπη σου, εδώ σ’ αυτό το μέρος θ’ αυτοκτονήσω. Θα φύγω για τα μυστικά και ωραία. Θα εξαφανιστώ. Κανένας δεν θα με ξαναϊδή. Θα πάω να συναντήσω τον Χάροντα που θα με περιμένη με την βάρκα του εδώ σ’ αυτή την θάλασσα. Θα έχω έτοιμα τα πορθμεία όσο για μια δεκάρα ελπίζω να μου έχει μείνει στην τσέπη μου, πρόσθεσε γελώντας. Σοβαρεύτηκε και εξακολούθησε.

Ένα κλαδί απ’ αυτό το πεύκο που ζωγραφίζεις τώρα θα πάρω στην αγκαλιά μου σα νά σαι εσύ, και το βραχιόλι που μου χάρισες θα σφίξη το χέρι μου μη αστοχήσει τον κρόταφο το βόλι της απολύτρωσης. Όταν η Μοίρα δεν μπορεί να μας δώση τίποτα πια στον κόσμο για παρηγοριά, δεν μένει άλλο παρά μόνον να εξαφανιστούμε. Η υπέρτατη ηδονή του έρωτα μόνον με την υπέρτατη ηδονή του θανάτου αντισταθμίζεται. 

-Τι λες Περικλή μου; Υπέρτατη ηδονή δίνει ο θάνατος ή υπέρτατη οδύνη;

-Όχι, ο θάνατος είναι η ευδαιμονία, η γλυκειά ελπίδα της αιώνιας λήθης. Η γαλήνη.

Πράγματι, ο Περικλής Γιαννόπουλος αυτοκτόνησε θεαματικά και τελετουργικά πριν την Μεγάλη Πέμπτη του 1910, κοντά στην Ελευσίνα, συναντώντας τον μεγάλο ήλιο του βίου του, εκείνο το βροχερό ανοιξιάτικο πρωινό. Καβάλησε ένα άλογο, ντύθηκε κατά πώς έγραψαν οι εφημερίδες της εποχής ένα στεφάνι με άνθη της Αττικής γης και αναχώρησε δια τους ασφοδελούς λειμώνας. Και γραπτώς, όπως φαίνεται και από τα Ημερολόγια του θείου του, Μανουήλ, δεν ήταν και ο καλύτερος στη διαχείριση των χρημάτων του, όλο δανειζόταν, καθώς πιθανότατα ήταν μέτοχος της Νέας Σκηνής του Κωνσταντίνου Χρηστομάνου, ο οποίος χρεωκόπησε. Ωστόσο, η αφήγηση της Λασκαρίδου έχει και εκείνη κάτι το μη ρεαλιστικό, ως ύστερο κείμενο του αισθητισμού, δεν θα μπορούσαμε να την λαμβάνουμε απολύτως υπόψη ως αυτοβιογραφία. Η Νένη πράγματι ήταν φίλη της, αλλά πρέπει να μάθουμε περισσότερα για εκείνη. Τα δύο βιβλία που εξέδωσε η Λασκαρίδου αξιοποίησαν το κασελάκι της, αλλά το εμπλούτισαν με αρκετά στοιχεία μυθιστορήματος και φαντασίας. Άλλωστε, ήταν γεννημένη ζωγράφος. Και όφειλε να ζωγραφίσει τον καμβά της ζωής της. Η έρευνα του κυρίου Παπαγεωργόπουλου φαίνεται πως θα αναδείξει πολλές παντελώς άγνωστες πτυχές του βίου της μεγάλης καλλιτέχνιδος.

Από το Αρχείο Νεοελληνικής Τέχνης Σοφίας Λασκαρίδου, παραθέτουμε τις πρώτες τέσσερις επιστολές του Περικλή Γιαννόπουλου τις οποίες μεταγράψαμε. Είναι αχρονολόγητες, αλλά φαίνεται από τα γραφόμενα σε αυτές πως είναι οι τελευταίες πριν τον τελετουργικό θάνατό του. Βρέθηκαν στο ξυλόγλυπτο κασελάκι που η ίδια σκάλισε με το μονόγραμμά της. Τις φύλαγε σαν θησαυρό μέχρι το τέλος της ζωής της. Πλέον ανήκουν στο Αρχείο καθώς βρίσκονταν στην ιδιοκτησία του κυρίου Μιχάλη Κονταράτου, μικρανηψιού της Λασκαρίδου από την αδελφή της, Μελπομένη. Μαζί με άλλα προσωπικά της αντικείμενα στο κασελάκι βρέθηκαν σπάνιες φωτογραφικές πλάκες έργων της και επιστολές της φίλης της Νένης.

Το πρώτο φύλλο της πρώτης επιστολής.

Σε όλες τις επιστολές του Περικλή, επτά τον αριθμό μαζί με σπαράγματα στα γαλλικά, οι αρχαιογνωστικές αναφορές είναι σαγηνευτικές. Φαίνεται πώς ο Γιαννόπουλος όχι μόνον έγραφε σκεπτόμενος αρχαία κείμενα, ζούσε την αρχαιότητα στην καθημερινότητά του. Πιο συγκεκριμένα, κρυπτόμενη λεκτικώς στις περισσότερες απευθύνσεις του προς την αγαπημένη του Σοφία, πυξίδα του διαφαίνεται να είναι ο πλατωνικός Ηνίοχος της Ψυχής από τον Φαίδρο [253c-254b] με το καλό και το κακό άλογο, το ένα να τραβά προς την δημιουργία και την αθανασία, το άλλο προς τον θάνατο και την καταστροφή. Ο ίδιος μύθος περνάει στις Μεταμορφώσεις του Απουλήιου, και στο πολύπλοκο παραμύθι του Έρωτα και της Ψυχής. Αυτό το φτερωτό παραμύθι, φαίνεται από τις δημοσιευόμενες επιστολές, καθορίζει ως προσανατολισμός τον βίο και την μεταφυσική αναχώρηση του Περικλή Γιαννόπουλου. Καθώς εν έτει 1910 δεν έχουμε εντοπίσει πλήρη μετάφραση των Μεταμορφώσεων, ο Γιαννόπουλος πιθανότατα διάβαζε το κείμενο στο λατινικό πρωτότυπο, ή από γαλλική μετάφραση. Άλλωστε και στην Σοφία απευθύνθηκε πολλάκις στα γαλλικά. Το “Παλάτι των Ονείρων” της τετάρτης επιστολής, δε μπορεί παρά να είναι μία βιωματική χρήση του συμβόλου του Παλατιού από τον μύθο του Έρωτα και της Ψυχής, όπως περιγράφεται στο V.1 βιβλίο των Μεταμορφώσεων, σελ. 111. Εκεί, στο παλάτι αυτό καταφθάνει η Ψυχή και παρατηρεί:

Ένα δάσος με ψηλά δένδρα, που είχε στη μέση μια πηγή με νερά σαν κρύσταλλα φανερώνεται στά μάτια της. Εκεί κοντά ορθώνεται ένα εξαίσιο παλάτι, εργο αθάνατο, που δε θα μπορούσαν να τό ‘χουν κάμει άν­θρωποι. Από το προαύλιο όλα μαρτυρούν μια θεία, με­γαλόπρεπη κατοικία κάποιας θεότητας.

Χρυσές κολόνες είναι στεφανωμένες με φιλντισένια κιονόκρανα, σκαλισμένα με άφθαστη τέχνη. Όλοι οί τοίχοι είναι καλυμμένοι με ασημένια ανάγλυφα πού παριστάνουν ζώα, τόσο ωραία που να μην ξέρει κανείς πώς να θαυμάσει τον ημίθεο, ή καλύτερα το θεό, που τα είχε σκαλίσει πάνω στό μέταλλο με θεία τέχνη. Και το πάτω­μα ακόμα είναι στρωμένο με πολύτιμα πετράδια όλων των χρωμάτων, δουλεμένα και τοποθετημένα με τρόπο που νά σχηματίζουν διάφορες παραστάσεις.(Απουλήιος (1982) Ο χρυσός γάιδαρος ή οι μεταμορφώσεις. μετάφραση από την έκδοση “Γραμμάτων” Αλεξανδρείας, 1927, Εισαγωγή – Επιμέλεια: Αριστείδης Αϊβαλιώτης, Αθήνα : Νεφέλη)

Βέβαια, θα είχε ενδιαφέρον να σημειώσουμε πως και οι ίδιες οι περίφημες Μεταμορφώσεις αποτελούν μία κειμενική αντανάκλαση ενός χαμένου έργου, το οποίο υποτίθεται πως έγραψε ένας μάγος από την Πάτρα, ο περίφημος θρυλικός Λούκιος ὁ Πατρεύς, το έργο του οποίου παραφράζει ο Λουκιανός στον Ὄνο τουΤέλος, αξίζει να αναφέρουμε πως οι συγκεκριμένες επιστολές συναντώνται παραφρασμένες μόνον εν μέρει στο εκδοθέν συμπλήρωμα του Ημερολογίου της Λασκαρίδου. Θα είχε ενδιαφέρον μία διερεύνηση του παλιμψήστου πάνω στο οποίο γράφει η γηραιά πια και γοητευτική Σοφία το Ημερολόγιό της το 1960. Άλλωστε, και οι ίδιες οι επιστολές αποτελούν παλίμψηστα της ελληνικής αρχαιότητας. Κατεκάησαν τα πάντα κι έμεινε μόνος Παντοκράτωρ ο Έρως, όπως θα έγραφε ο επιστολογράφος μας ποιώντας σε λέξεις το έργο Amor Imperator [1887] του Franz von Stuck. Οι φωτογραφίες που δημοσιεύουμε είναι επίσης από το Αρχείο Λασκαρίδου, ευγενική παραχώρηση της μικρανηψιάς της Σοφίας, και καλλιτέχνιδος, Ελισάβετ Βάλβη. Τέλος, το πορτραίτο της Λασκαρίδου είναι από την φίλη της Θάλεια Φλωρά – Καραβία, του 1900-1901, με σκαλιστή στο χέρι κορνίζα από την ίδια την Σοφία. Καθώς η διδακτορική έρευνα συνεχίζεται, η μεταγραφή θα ξεκαθαρίσει και τις αμφίβολες γραφές που εδώ σημειώνονται με (;;). Στο Β’ μέρος θα συνεχίσουμε με τις υπόλοιπες επιστολές της σειράς. Αλλά ας προχωρήσουμε στις επιστολές κι ας αφεθούμε στην σαγήνη του Περικλή Γιαννόπουλου.

Ο Περικλής Γιαννόπουλος κρυπτόμενος έξωθεν του σηκού του Ναού της Αθηνάς Νίκης. Φωτογραφία : Σοφία Λασκαρίδου. Αρχείο Νεοελληνικής Τέχνης- Ψηφιοποίηση: Δ. Παπαγεωργόπουλος.

ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΠΡΩΤΗ
(ένδεκα φύλλα, γραμμένα recto)

Σοφία μου,

           Ἡ προηγούμενη αὐτῆς ἐπιστολὴ εἶνε ἡ ὑστάτη που γράφεται ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ. Τώρα συμπληρώνω ὄχι πλέον ἕξ (;) ὠρῶν μόνον προσπαθῶ νὰ καταστήσῃ τὰ πάντα ἡδύτατα ἀλλὰ καὶ ὡς ἀνὴρ συναισθανόμενος ὅλας τὰς εὐθύνας καὶ ὅλαι αἱ εὐθύναι βαρύνουν τὸν ἄνδρα.

           Ἀφοῦ διαβάσῃς καὶ μελετήσης τὸ γράμμα μου καὶ ἀναλύσης ἐμένα καὶ ἰδεῖς τὶ πιστεύεις· τί δὲν πιστεύεις ·τί θεωρεῖς ὀρθὸν καὶ τί σφαλερόν ·ἀφοῦ ἀναλύσῃς ἑαυτήν καὶ ὀρίσῃς τὶ αἰσθάνεσαι ·τι σκέπτεσαι ·τί ζητεῖς ·καί τί θέλεις εἰς τὴν ζωὴ σου ·ἐάν ἐννοεῖς τὸν ἔρωτα ὅπως τὸν ἐννοῶ ·ὄπως τὸν αἰσθάνομαι ·ὅπως τὸν ἐκδηλώνω ·ἐάν νομίζῃς ὅτι εἶνε τὸ ἀνώτερον πρᾶγμα τῆς ζωῆς πρὸς ὅ δέον τὰ πάντα νὰ τείνουν ·ἐάν πιστεύῃς ὅτι τὰ αὐξάνη ·ὅτι δύναται νὰ κάμῃ τὴν εὐδαιμονία σου εις τὸ μέλλον ·ἐάν ἐπιθυμεῖς πραγματικὴ εὐτυχία ·ἐάν νομίζῃς ὅτι τὸ πνεῦμα κ´ ἡ ψυχὴ μου κ᾽ ἡ καρδιά μου ἀξίζουν τὸν κόπο νά τά ἀγαπᾶς ·νά τά ἐκτιμᾶς ·νά τά ἐμπιστεύεσαι ·νά ἔχῃς τελείαν πεποίθηση εἰς αὐτά ὅτι εἶναι ἀφοσιωμένα εἰς σέ ·ἐάν θέλῃς νὰ ῥυθμίσωμεν ὁμοῦ τὴν ζωὴν μας καὶ νὰ βαδίσωμεν ὁμοῦ πρὸς ἕνα ὁρισμένον σκοπόν ἔστω καὶ ἀπώτατον, ἕστω καὶ ἀκατόρθωτον, ἔλα νὰ συναντηθῶμεν ἀφεύκτως ἄνευ οὐδενός δισταγμοῦ εἰς τὴν οἰκίαν μου ἐπὶ πολύ. ·οὐδαμοῦ ἀλλοῦ εἶνε δυνατόν τοῦτο ·Ἡ Πανωραία θά τό γνωρίζῃ. Ἔλα ἐάν δύνασαι νά εἶσε πλέον διά παντός εἰλικρινεστάτη ·ἐάν θέλῃς καὶ ἐάν αἰσθάνεσαι ὅτι θα δύνασαι νά εἶσε.

          Οὐδεμία ἄλλη βάσις εἶνε δυνατή ἐκτός τῆς ἀπολύτου ἐμπιστοσύνης καὶ τῆς ἀπολύτου εἰλικρινείας τῆς ἀπολύτου ἀνακοινώσεως πάντων τῶν ἀφορῶντων τὴν ζωήν μας. Ὅταν ἐπὶ ἑνός καὶ μόνου ἐλαχίστου ἢ μεγίστου δὲν ὑπάρχει ἐμπιστοσύνη, ἡ ἐμπιστοσύνη δὲν ὑφίσταται· ὅταν ἐπὶ ἑνός καὶ μόνου ἐλαχίστου ἢ μεγίστου δὲν ὑπάρχει εἰλικρίνεια, ἡ εἰλικρίνεια δὲν ὑφίσταται. Καὶ εἶνε μωρόν ἐκ μέρους μου κ᾽ ἐκ μέρους σου νά ὑπάρχουν ἀμφότεραι διά τινά μόνον.

          Τό παρελθόν, ἡ χθές ἀκόμη, οἰονδήποτε παρελθόν ἰδικόν μου και ἰδικόν σου οὐδεμίαν ἔχει σημασίαν· ἡ ἀγάπη σου δὲν θὰ μεταβληθῇ ὁσονδήποτε καὶ ἄν ὑπήρξε τὸ παρελθόν μου· ἀλλὰ το παρελθόν μου σοῦ ἀνήκει δικαιωματικῶς ὁλόκληρον διότι δὲν πρέπει καὶ δὲν δύναμαι ν᾽ ἀποκρύψω οὐδέν ἀπολύτως ἀπὸ τὴν ἐρωμένην ψυχήν διότι εἶνε ἡ ἰδική μου ψυχή· καὶ δὲν πρέπει διότι δέον να γνωρίζῃ ὅλας μου τὰς ἐλλείψεις· δέον ἵνα με προφυλάξῃ εἰς τὸ μέλλον, ἵνα βλέπῃ τὴν μεταβολήν ἣν ὁ ἔρως ἐπιφέρει διά να πείθεται ἐκ τῶν πραγμάτων ὅτι τὴν ἀγαπῶ· τὸ παρελθόν σου ὁμοίως μοῦ ἀνήκει· καὶ τοῦτο (ὄχι μόνον)  ἐκ φυσικῆς ἀνάγκης τοῦ ἔρωτος· διότι οὔτε ὁ εἷς οὔτε ὁ ἄλλος ἔχει ἄλλην ψυχήν εἰς ἥν ν᾽ ἀναθέσῃ τά πάντα, ἀλλὰ καὶ διότι αἱ ἐλλείψεις τῆς χθες χρησιμεύουν ἵνα ἀποφύγῃ τις αὐτάς αὔριον. Ἰδοῦ ἡ μόνη χρησιμότης. Ὁ Ἔρως ἐξουδενός πράγματος δύναται να κλαυσθῇ.

          Ἡ αὔριον· τὸ μέλλον· τὸ άπώτατον ἀκόμη μέλλον· ἰδού τί με ἐνδιαφέρει ἀπολύτως. Μέ ἀγαπᾶς καὶ σέ ἀγαπῶ· καὶ ἀναγκαστικῶς στρέφεις ὅλην σου τὴν ζωήν πρὸς τὴν ἀγάπην αὐτήν· ἀπὸ τὴν στιγμήν καθ᾽ ἥν θὰ ἐπαναλάβῃς ὅτι ἔχεις πεποίθησιν εἰς τὴν ἀγάπη μου καὶ τὴν θέλεις δι᾽ὅλην σου την ζωή; ἀπὸ τῆς στιγμῆς αὐτῆς ἐγώ μόνος φέρω ὁλόκληρον τὴν εὐθύνην τῆς ζωῆς σου· οὕτω ἐτέθησαν τὰ πράγματα εἰς τὸν κόσμον· ὁ ἀνήρ φέρει πάσας τάς εὐθύνας· ἐᾶν ἡ ζωή σου ἐγίνετο κακὴ πᾶς τις εἰς ἐμέ θα το ἀποδωσῄ ἐγώ ὁ ἴδιος πρῶτος.

         Συναισθάνομαι βαθύτατα τὴν βαρυτάτην εὐθύνην κ᾽ἐννοῶ νὰ ἐκτελέσω το καθῆκον μου κ᾽ἐννοῶ να πράξω τά πάντα ἵνα καταστήσω τὴν ζωή σου ἀσφαλῆ και ἐᾶν δὲν τὸ κατορθώσω θά ἔχω πράξει τό πᾶν, θα πέσω ἐντίμως, θα πέσω ἀνδρικῶς ἐπί τῆς ὁρισμένης ὀδοῦ· θα μείνῃς ἴσως μόνη καὶ θὰ ἀγαπήσῃς πάλη· ἀλλὰ ὁσάκις ἡ σκέψις σου στρέφεται πρὸς ἐμέ θά στρέφεται κ᾽ πρὸς πρᾶγμα ἱερόν τοῦ ὁποίου πᾶσα ἀνάμνησις θα φωνάζῃ πόσον σέ ἠγάπησε, πόσον ὑψηλῶς σέ ἠγάπησε· κ᾽εἴτε εὐδαιμονοῦσα εἴτε κλαίουσα θά ἔχῃς την συναίσθησιν βαθυτάτην ὅτι οὐδεμία ἀγάπη δύναται νά ὑπάρξῃ εὐτυχεστέρα κ μᾶλλον ἀπόλυτος, οὐδεμία ἀγάπη ἠθέλησε καί συνεβούλευσε το καλόν σου τόσον φωτεινῶς.

          Ἀπό τῆς στιγμῆς καθ᾽ ἥν θα συναντηθῶμεν πᾶν σφάλμα κ πᾶσα ζημία ἥτις θα σοῦ προσγίνεται θα βαρύνῃ μόνον ἐμέ· ἐάν ἡ ζωή σου ἀποβῇ δυστυχής ἤ κακή μόνον ἐγώ θα εἶμαι ἡ αἰτία.

          Δι᾽ αὐτό δέν θα διστάσω προ οὐδεμιᾶς θυσίας ἐμαυτοῦ, δέν θα διστάσω να σε λυπήσω· δέν θα διστάσω να καταπνίξω τόν ἔρωτα δηλαδή νά σε στερηθῶ την πρώτην στιγμήν καθ᾽ ἥν θα ἐπειθόμην ὅτι δέν κατορθώνω νά σοῦ προξενήσω το καλόν διότι δεν θα ἤθελες διοτι δέν ἔχεις ἐμπιστοσύνη εἰς την ἀγάπη μου. Διότι ὑπέρ πάντα εἶνε ὁ νοῦς. Καί ὁ νοῦς δεν δύναται να βαδίζῃ ἐν γνώσει πρός τήν λύπην πρός τόν πόνον πρός το κακόν· κι᾽ ἐν γνώσει φέρων τήν εὐθύνην δεν θα συμβαδίσω οὔτε ἕνα βῆμα πρός τό κακόν. 

          Καὶ διά τοῦτο ἀκριβῶς διότι εἴμεθα καί θὰ εἴμεθα ἐπί πολύ χωρισμένοι, ἀνάγκη νά εἴμεθα ἐντελῶς ἑνωμένοι, νά φαινώμεθα ἀπολύτως ἀφοσιωμένοι ὁ εἷς εἰς τόν ἄλλον ἵνα δικαιολογῶμεν πρό τῶν ὀμμάτων τοῦ κόσμου ὁ ἔρως νά μή ἐκλαμβάνεται ὡς παραξενία.

          Σοφία μου ἐπόνεσα ἐπόνεσα ἐπί τόσον καιρόν ὅσον οὐδέποτε θά φαντασθῆς. Ἀλλά παρατήρησε ἀκόμη μίαν φορά πόσον διαφορετικά εἶνε τά πράγματα τῶν φαινομένων. Ἐκ λεπτότητος κ’ ὑπερηφανείας κ᾽διά νά μή σέ λυπήσω, ἐν γνώσει καί πεποιθήσει σέ ἄφηνον βλαπτομένην! μέ ὅλην μου τήν ἀγάπην καί πόνον ἐπόνεσα καί ἐγώ φρικτά. Και ἰδοῦ ὁ πόνος μου ὁ φρικτός χρησιμεύων εἰς το ν᾽ ἀναλύσω ἔτι βαθύτερον τά πράγματα να πεισθῶ περισσότερον πόσον βαθειά σέ ἀγαπῶ, πόσον θέλω τὸ καλό σου, να λάβω θάρρος σέ ὅλα. Ἰδού ὁ πόνος παρουσιάζων τά πάντα φωτεινότατα το καθῆκον αὐτό. Δέν θα διστάσω πλέον να ἐκτελέσω τό καθῆκον μου, ὅπως το ἐννοῶ καί δεν θά διστάσω πλέον οὐδέ στιγμήν Σοφία μου να σέ κάμω νά πονέσῃς ὅταν πρόκειται διά τό καλόν σου.

          Ἰδού ἐγώ· Σοφία μου βαθύτατα διάβασε ὅλα μου τα γράμματα πάλη καί ἔλα εἰς μίαν πολύωρον συνάντηση ἐξ᾽ ἧς θα ἐξαρτηθῆ το πᾶν.

Σέ ἀφήνω μέ τοὺς ὑψίστους παλμούς τῆς ζωῆς μου.

Περικλῆς

Το τελευταίο φύλλο της πρώτης επιστολής.

ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΔΕΥΤΕΡΑ
(Πέντε φύλλα γραμμένα recto-verso)

Φιλτάτη Σοφία

          Ἦλθες ὡραία καὶ ἀφῆκες ἐπί ὥραν τῆς φθαρτῆς σου ζωῆς τό κάλλος εἰς τῶν ὁφθαλμῶν μου τὴν θωπείαν.

          Ἦλθες ὡραιοτάτη καί διέμεινες ἐπί ὥραν ἀναπολοῦσα τὴν πραγματικότητα τῆς ζωῆς τὴν πραγματικότητα τοῦ ὑψίστου ὀνείρου.

          Ἦλθες ὡραιοτάτη τώρα μόνο καί διά παντός πλέον διότι σέ περιβάλλω με τό πραγματικόν σου κάλλος ὁλόκληρον μὲ τὴν βασίλειον ἀκόμη πορφύρα ὅλων τῶν καλλονῶν ἥν ὕφανε ὁ ἔρως ἄλλοτε καὶ δι᾽ ἧς ἡ δύναμις καὶ ἡ θέλησις σέ – σέ περιβάλλουν ὁλόκληρον τώρα.

          Ἦλθες ὡραιοτάτη καὶ εὐεργετική καὶ με ἀφῆκες νά θωπεύσω διά τῶν χειρῶν καί τῶν χειλέων τά φθαρτά σου μαλλιά – τά καταφιλημένα σοῦ μεταξωτὰ μαλλιᾶ τοῦ παμφώτου ὀνείρου – μέ ἀφῆκες νά θωπεύσω διά τῶν ἐμῶν χειλέων τούς φθαρτούς σου ὀφθαλμούς, εἰς τά βάθη τῶν ὁποίων εἶδον ἀναδεύουσας και γραφομένας ἰσχυρότατα τὰς πραγματικὰς εἰκόνας τῶν δαιμονίων καὶ ἀνεφίκτων πόθων οὕς ἀορίστως ἀνεζήτων εἰς τὴν ζωήν.

          Εἰς τὴν φύσει ὀνειρώδη ζωὴν τοῦ ἀνθρώπου, καταστᾶσαι ὀνειρωδεστέραν ἕνεκα τῆς ἐμῆς ψυχῆς, ἤδη πλέον δια παντός τέλειον και τελειωτικόν ὄνειρον, προσέθεσες ἐπί ὥραν τῶν ὀνείρων ὅλων τὸ φωτεινότερον πραγματικόν ὄνειρον ὅπερ ὑπῆρξεν ἡ ὑψίστη αἴσθησις τῆς ζωῆς μου.

          Ὤ πόσον τελείως σέ ὀνειρεύομαι ὅταν θωπεύω τά μαλλιά σου! Λυχνίας μόλις φῶς ἐθώπευε τάς γραμμάς τῆς μορφῆς σου, καί ὅμως σέ κατέλουε ὁ μέλας ἥλιος τοῦ Δαφνίου καί εἶχα ἐπί ὥραν τὴν ἀπαλήν πραγματικότητα τοῦ ὀνείρου μου.

          Δέν γνωρίζω ἀλλά δέν πιστεύω ὅτι ἡ ζωή δύναται νά μοῦ δώσῃ τίποτε ὑψηλότερον καί ἀνώτερον πλέον· οὐδεμία ψυχή ἀνθρωπίνως δύναται πλέον να πλησιάσῃ τὴν ψυχήν μου· πᾶσα ἀνθρώπινος ψυχή εἶνε ἀδιάφορος εἰς τὴν ψυχήν μου· αὐτά ὅλα τά πράγματα τά ὁποῖα αἱ αἰσθήσεις μου θίγουν, μοῦ φωνάζουν δι᾽ὅλης των τῆς καλλονῆς καί ὅλης των τῆς ἀσχημίας το φθαρτόν αὐτῶν.

          Ὅλα τὰ ἀνθρώπινα σχήματα τά ὁποὶα βλέπω καὶ θίγω μεταδίδοντα εἰς τὴν ψυχή μου τό φθαρτόν τὴν ἰδέαν τοῦ φθαρτοῦ αὐτῶν με κάμουν νά τά περιλούω με τήν ἐκρέουσα από τοῦ βάθους τῆς ψυχῆς μου ἀγάπην – ἀγάπην ἀστείρευτον αὐξάνουσαν – σβύνοντα ὅλην τὴν περιφρόνησιν ἥν αἰσθάνομαι πρὸς πάντα τὰ ἕρποντα ὄντα τὰ ἀδυνατοῦντα νὰ ἐννοήσουν και ἀνυψώσουν τὴν ἀνθρώπινον φύση.

          Σοφία μου σοῦ ὀφείλω τὸ ὕψιστον δῶρον τὸ θεῖον δῶρον τῆς μεταβολῆς τῆς ζωῆς μου εἰς τέλειον ὄνειρον τὸ ὁποῖον ἡ θέλησίς μου διευθύνει.!

          Σοφία μου σοῦ ὀφείλω ἀκόμη τὴν ὑψίστην ἀνθρώπινον νίκην τὴν ἐξαφάνισιν ἐντελῶς τῆς προσωπικότητος τοῦ Ἐγώ.

Ὅλαι, ὅλαι αἱ ἀρρήτου καί ἀνεκφράστου πτήσεως ὧραι τῆς ζωῆς μου πλέον, ὀφείλονται εἰς σέ εἰς σέ μόνην. Μετά τὸν θάνατον τοῦ Ἐγώ ἡ παράτασις τῆς ζωῆς ἀποτελεῖ τὴν παραδοξοτέραν ἀθανασίαν ἥτις καταμαγεύει καὶ καταμεθᾶ τὴν ψυχήν μου δονουμένην ἐξ ἀπολαύσεων ἀνεκφράστων.

          Θέλω τὴν χεῖρα ἑνός οἱουδήποτε ἀνθρωπίνου ἑρπετοῦ – τι παρἀδοξον πρᾶγμα οἱ ἄνθρωποι νὰ μὴ αἰσθάνωνται ὅτι ἡ ψυχή των φύσει ἀναπτύσσει πτέρυγας μεγίστας ὅτι φύσει εἶνε καμωμένη διά τήν οὐράνιον εὐδαιμονίαν! ––

καὶ αἰσθάνομαι ὅλην τὴν ἀηδίαν τοῦ ἕρποντος καὶ ποταποῦ πράγματος, διότι αἰσθάνομαι συγχρόνως τὸ φθαρτόν αὐτῆς, αἰσθάνομαι ὅτι ἡ χειρ αὐτή δέν ἐκφράζει εὐδαιμονίαν ἀσάλευτον καὶ τότεε μὲ ὅλην τὴν ἀποστροφὴν πρός τά ποταπά σύμπαντα μία ἐνδόμυχος ἀγάπη δονεῖ καὶ συγκινεῖ τὴν ψυχῆν μου.

          Σοφία μου ἡ ψυχή μου εἶνει κατάφορτος ἀπὸ εὐγνωμοσύνην πρός σέ. Καί διά τοῦτο μέ ἀγάπην ἄπειρον θά σκέπτομαι τὸ μόνον πρᾶγμα τό ὁποῖον δύναται νά μέ συνδέῃ με την πραγματικὴ σου ζωή– την τέχνην σου. Τό μόνον πρᾶγμα ὅπερ δύναται νά με ἐνδιαφέρει ἀφοῦ εἶνε Ἔρως σου καὶ διὰ τοῦ ὁποίου μόνον δύναμαι νὰ ἐκφράζω τήν εὐγνωμοσύνην μου.

          Οὐδεμία δύναμις ἀνθρωπίνη δύναται πλέον νά μέ σύρῃ ἐκτός τῶν οὐρανίων ὀνείρων ἔνθα ἡ ψυχή μου δέν ἔχει ἀνάγκην οὐδεμιᾶς ἐκφράσεως, οὐδεμιᾶς συμπαθείας ἀνθρωπίνης, οὐδεμία δύναμις ἀνθρωπίνη δύναται νά με ἀποσύρῃ ἀπὸ τὰ οὐράνια βασίλεια εἰς τά ὁποῖα μὲ ἀνύψωσεν ὁ Ἔρως.

          Ἐντός τοῦ ἡλίου μέ τήν ψυχήν κατάφωτον ἀπό Ἔρωτα, μέ τὴν ψυχήν πλήρη οὐρανίων σχημάτων και μορφῶν ἀπολαμβάνω μεθύων τήν ἁρμονίαν καί τὸ κάλλος ψυχῆς ἐλευθερωθείσης ὅλων τῶν ἀνθρωπίνων πηγαίνω εὐδαίμων πρὸς τὸν θάνατον τῆς σαρκός καί οὐδεμία δύναμις ἀνθρώπινος εἶνε ἱκανή νά μέ ἀποσύρῃ.

          Φιλτάτη μου Σοφία μοῦ ἔδωκες τὴν Ἄνοιξη τὴν ὁποίαν ἐζήτουν μέ τόσον σπαραγμόν· τώρα ἡ ἄνοιξις δέν θά ἀφήσῃ πλέον τήν ψυχήν μου, δέν δύνασαι νά μέ στερήσῃς αὐτῆς, οὐδεμία δύναμις δύναται νά μοῦ τὴν ἀφαιρέσῃ.

          Φιλτάτη μου Σοφία σοῦ ὀφείλω ὅλα αὐτά, τά πάντα ὀφείλω σέ σένα καί δι᾽ αὐτό μέχρι τῆς στιγμῆς καθ᾽ ἥν ἑκουσίως θά σταματήσω τὴν δόνησιν τῆς ζωῆς μου εἰς μίαν οἱανδήποτε ποιητικὴν στιγμήν, δέν θά ἔχω ἢ ἀγάπην ἄπειρον κι ἄνθη ἀτελείωτα ἀεννάως ἀναδύοντα για σένα.

          Θά διατηρήσω ἀκόμη θερμότατα τὴν ἡδυτάτην λύπην διά τό ὡραιότερον ὄνειρον τῆς ζωῆς μου ὅπερ ἔσβησες, διότι θέλω νά διατηρήσω καί μίαν λύπην ἀτομική ἀπό τὰ ἀνθρώπινα.

          Θα διατηρήσω ἀκόμη θερμότατα τὴν λύπην διά τὸ κάλλος ὅπερ δὲν θα ἐκδηλώσῃς.

          Σοφία μου αἰσθάνομαι τὴν ψυχὴ μου τελείως ἀνθισμένη μυγδαλιά–

ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΤΡΙΤΗ
(Ἐκ Πατρῶν)

Πάτραι…

Σοφία μου σοῦ εὔχομαι διά τὴν ἐορτή σου ὄτι ἐπιθυμεῖς σύ διά τὸν ἐαυτόν σου καί χιλιάκις πειρσσότερα. Σοῦ εὔχομαι ὅλοι οἱ ἰδικοί σου νά εἶνε ὑγιεῖς, εὐτυχεῖς, ὡραίοι, ὅπερ ἀξίζουν νά εἶνε καί νά σέ χαίρονται ἀκμαίαν, εὐτυχῆ, ὡραίαν. Καί Σοῦ εὔχομαι διαπύρως ἡ Χάρις ἡ θεία τῶν ὡραίων θεῶν, τῶν θεῶν τοῦ ὡραίου νά σοῦ καταπέμπουν ὅλα τά καλλιτεχνικά δῶρα διά τήν δημιουργίαν τοῦ ὡραίου.

Χαῖρε, ὡραΐζου καὶ ὡραιοποἰει.

                             Περικλῆς Γιαννόπουλος.

 

Τῆ Σ. μου κ. Λασκαρίδου ἀγάπης βαθύτατα συναισθήματα καὶ τῇ Δεσποσύνη Εἰρήνη γενναίαν νίκην.

Η Σοφία Λασκαρίδου καθήμενη δίπλα στις Καρυάτιδες του Ερεχθείου. Φωτογραφία : Περικλής Γιαννόπουλος. Αρχείο Νεοελληνικής Τέχνης- Ψηφιοποίηση: Δ. Παπαγεωργόπουλος.

ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΤΕΤΑΡΤΗ

Ἀθῆναι Πέμπτη.

Σοφία μου

Ἀπό χθες περιφερόμενος εἰς τόν ἥλιον περιφέρω τὴν λύπην σου κρατουμένην θερμά εἰς τὴν καρδιά μου.

          Εἰς τὰ βασίλεια τῶν ὀνείρων ὁπου εὑρίσκομαι, ὁπου συγχέεται ἡ συναίσθησις τῆς ζωῆς καὶ τοῦ θανάτου, ὁπου ἡ ἀτομικότης λησμονεῖται πλειότερο και ἐντελέστερον (;;) ἀπὸ ὥρας εἰς ὥραν, μοῦ εἶνε γλυκύτατον νά αἰσθάνομαι μίαν λύπην ἰδική σου τόσον ἐντελῶς πληροῦσαν τὴν ὕπαρξίν μου.

          Εἰς τὸ ἀκρότατον σημεὶον τοῦ λόφου τοῦ δεσπόζοντος τό πεδίον τοῦ Ἄρεως ἀνεβίβασα σήμερον τὴν πρωΐαν τὴν λύπην σου.

          Ἐθώπευσα καί ἑπαρηγόρουν, καὶ ὡμίλουν καὶ ἔλεγον εἰς τὴν λύπην σου, λόγους μελωδικούς.

          Ἀλλ᾽ ἡ λύπης τῆς παμφιλτάτης Σοφίας εἶνε ἐκ ἐκείνων ἃς οὔτε λόγοι, οὔτε θωπεῖαι, οὔτε ἁρμονία ξένης ψυχῆς δύνανται νά μαλάξουν. Ὅταν αἰσθάνεται ὁ ἄνθρωπος εἰς τὴν ζωὴν του τῆς μητρός του τὴν καρδίαν ἀλγοῦσαν καὶ οἱ γλυκυτέροι τῶν παρηγορητικῶν λόγων πληγώνουν τὴν ψυχήν ὡς βάναυσοι ἦχοι.

          Καί ἠσθανόμην ζωηρότατα ἔτι μᾶλλον σήμερον, ὅτι διά τὴν ὑψηλήν ἀνθρώπινον ὀδύνην, ὁπως καὶ διά τὰ ὕψιστα τῶν παθῶν, ὅλα τὰ εἴδη τῆς ἐκφράσεως εἶνε ἀνίκανα καὶ βάναυσα, ποταπωτέραι δὲ καὶ βαρυτέραι αἱ λέξεις.

          Μήπως ἐγώ ὁ ἴδιος, καθ᾽ ὅλας τὰς γραμμάς τάς χαρασομένας διά σέ, γραμμάς καθ᾽ ἅς μακράν πάσης τέχνης καὶ μορφῆς ἔρριξα ῥίπτω καὶ θα ῥίπτω θερμά εἰς (;;;) ζωντανά τεμάχια καρδίας, ψυχῆς καὶ νοῦ, μήπως δέν αἰσθάνομαι ἀεννάως τὴν ἀηδίαν ἐκ τῆς χρήσεως τῶν ἰδίων λέξεων (;;) δι᾽ ὧν οἱ ἄνθρωποι ψεύδονται καὶ ἐκφράζουν τὰ ποταπά των αἰσθήματα διά τῶν ἰδίων αὑτῶν λέξεων;

          Καί δὲν εἶχον δίκαιον γράφων ἄλλοτε ποῦ, ὅτι ἡ ὑστάτη καὶ ὑψίστη ἔκφρασις ὅλων τῶν ἀνθρωπίνων δονήσεων θά εἶνε μόνον ἡ Μουσική;

          Τὠρα ὅτε (;;) πληροῦται ἡ ζωή μου συναισθημάτων ἀνεκφράστων βλέπω τὴν ἀπόλυτον ἀλήθειαν. Μόνον, μόνον ἡ ἁρμονίαν τῶν ἤχων θά ἠδύνατο νά μεταφέρῃ κατ᾽εὐθείαν τούς ποιητικούς παλμούς τῆς ζωῆς μου εἰς τὴν ἰδικήν σου ψυχήν.

          Καί δι᾽αὐτό σήμερον τὴν πρωΐαν ἔψαυα διά τῆς χειρός τὸ ἀδύνατον τὴς ἐκφράσεως διά λέξεων τῶν μουσικῶν συναισθημάτων.  Διατί οἱ αἰσθανθέντες εἰς τὴν ζωήν των ποιηταί τὰ ἀνώτερα τῶν πολλῶν συναισθήματα, να μὴ πλάττουν λέξεις νέας ἀντί ὅλως ν᾽ἀρκοῦνται εἰς τὸν κόσμον αὐτὸν, νὰ αἰσθάνονται καὶ νὰ ἐκφράζουν μέχρι (;;) διὰ τῶν ἰδίων βασανισθέντων λέξεων, φοβούμενοι τἀ ἄκρα καὶ κανεὶς νὰ μη (δεν) θυσιάζῃ το μηδαμινό του ἐγώ διά νά ὡθήσῃ πρὸς τὸ φῶς τὴν ψυχὴν τῶν ἀνθρώπων.

          Καὶ ἦτο τόσον ὑψηλὸν τὸ θέαμα ἐκεῖθεν, τόσον ὡμοίαζε πρὸς ἀποθέωση ἡ καλλονὴ τῆς πρωΐας, ὥστε ἠσθανόμην τὴν Σοφίαν μου καθημένην πλησίον μου ἐν μέσῳ τῆς χλόης καὶ τῶν ἀνθυλλίων, ὅπως παντοῦ ὅπου αἰσθάνομαι τὸ ὡραῖον καὶ τὸ ὑψηλὸν καὶ τὸ ὑπεργήϊνον.

          Καὶ τότε ἔλεγον θωπεύων τά μαλλιά σου: Σοφία μου ἄφησε δι᾽ ὁλίγον τὴν λύπην σου ἐντὸς τῆς ἰδικῆς μου ἀδελφῆς ψυχῆς καὶ βλέπε τὴν ζωὴν τῆς γῆς, τὴν καλλονὴν τῶν χρωμάτων, τῶν κοσμίων τὴν ἁρμονίαν.

          Καὶ ἐμείναμε σιωπηλοὶ ἐντὸς τῆς μεγάλης σιωπῆς καὶ ἐρημίας καὶ ἠσθανόμην τὴν καρδιά σου παλλομένην ἠρεμότερον, καὶ ἠσθανόμην τὴν ψυχὴν μου θερμοτάτην δονουμένην ἡδέως.

          Καὶ τώρα ἐπανερχόμενος ἀπὸ τὸν ἥλιον μὲ τὴν ψυχὴν κατάφορτον συναισθημάτων μουσικῶν, ἡδυτάτων καὶ φωτολυομένων, συγκινουμένων καὶ ἡδυνομένων ὅλων ἀπὸ τὴν λύπη τὴν ἰδικὴ σου, αἰσθάνομαι πάλη τὸ ἀδύνατον καὶ τὸ βάναυσον τῶν λέξεων.

          Καὶ διὰ τοῦτο λέγω πάλη καὶ μόνον: Σοφία μου ἔλα πάντα ὅταν εἶσε λυπημένη νὰ χύνῃς εἰς τὴν ψυχὴν μου τὴν λύπην σου. Ἔλα νὰ αἰσθάνεσαι μίαν ψυχὴν ὅλως πληρουμένην ἀπὸ τὴν ἰδικὴν σου λύπην.

          Ὤ! Γνωρίζω, γνωρίζω Σοφία μου πόσον μόνη αἰσθάνεται ἀπάνου στὴ γῆ ἡ λυπημένη ψυχή!

          Ἀλλὰ διὰ τὴν ἰδικῆ μου ὀλίγη ἀκόμη ζωὴ, γλυκυτάτη μου Σοφία, πίστευε βαθύτατα ὅτι δὲν ὑπάρχει συναίσθημα τρυφερώτερον καὶ ἀγαπητότερον καὶ ἡδύτερον ἀπὸ τὴν σκέψη για σένα καὶ δὲν ὑπάρχει χορδὴ διὰ κανενὸς εἴδους λύπη καὶ πόνο, οὔτε γιὰ ἄλλον κανένα, οὔτε γιὰ μένα, παρὰ μόνον γιὰ σένα.

          Σοφία μου ὅταν εἶσε λυπημένη ἔλα πλησίον νὰ θωπεύω τὴν λύπην σου μὲ τὴν ψυχὴν μου· τὸ ξεύρω ὅτι εἶνε μεγάλη καὶ δὲν θέλει λόγους· ἀλλ᾽ εἶνε κάτι τι νὰ αἰσθάνεσαι εἰς τὸν κόσμον αὐτὸν τὸ ἀνύπαρτκτον αὐτό πράγμα: τὸ νὰ κλίνῃς τὴ λυπημένη ψυχή σου πλησίον ψυχῆς ἀδελφῆς ἥτις νὰ δέχεται ὅλην σου τὴν λύπην καὶ νὰ διατηρῃ θερμότατα αὐτὴν συλλυπουμένη μαζύ σου.

          Νά πῶ σέ σένα Σοφία μου σιγαλά σιγαλά ποῖα ὑπήρξεν ἡ ὑστάτη στιγμή τῆς πραγματικῆς μου ζωῆς; Εἰς τὴν ἀγκάλην ἀδελφῆς μικροτέρας ἀνὴρ ἐγὼ ἔκλινα ψυχὴν καιομένην ἀλγοῦσαν ὀδνηρότατα ἵνα ζητήσω θωπείας. Καὶ αἱ χεῖρες τῆς ὡραίας ψυχῆς της διήρχοντο τῶν καιομένων κροτάφων μου παρήγοροι· καὶ ἠσθάνθην ὅτι αἱ χεῖρες τῆς ὡραίας της ψυχῆς διήρχοντο τῶν κροτάφων μου ψυχραί ὄπως ὅλαι αἱ ἀνθρώπιναι (διαγραφή) χεῖρες τῶν ἀνθρώπων οἱ ὁποίοι δὲν ἀνεβίβασαν ἑαυτοῦς διᾶ τοῦ ἄλγους καὶ τοῦ κάλλους μέχρι τοῦ σημείου ἔνθα πᾶσα κίνησις εἶνε εὐεργετικὴ καὶ μεταδίδει θερμοτάτην ἀγάπην.

          Τότε ἠσθάνθην τὸ πραγματικὸν ῥίγος τοῦ θανάτου· διότι τότε ἠσθάνθην πόσον βραδεῖαι εἶνε αἱ δονήσεις τῆς ἀνθρωπίνου καρδίας καὶ πόσον βαρεῖς ἀφήνουν ἤχους διότι εἶνε βεβαρημένη ἡ ἀνθρώπινος καρδία ἀπὸ ὑπερβολικὴν ὕλην.

          Τότε ἠσθάνθην ὅτι ζητῶ ἀδύνατα· καὶ τότε διέρηξα τὸν ὕστατον δεσμόν καὶ ἀπὸ ὅλα τὰ ὑλικὰ καὶ ὅλα τὰ ἀνθρώπινα καὶ ὅλα τὰ γήϊνα μὲ τὰ πτερὰ τοῦ Ἔρωτος ὥρμησα εἰς τὰ βασίλεια τοῦ καθαροῦ ὀνείρου ὅπου οὐδεμία ἀνθρώπινος δύναμις φθάνει.

          Καὶ τότε μόνον αἰφνιδίως ἐπῆλθεν ἡ ἡρεμία μετὰ τὸν μακροχρόνιον σπαραγμόν. Τότε μόνον ἀνέλαμψε καὶ πάλιν καὶ τελειωτικῶς ἡ ἀπόλυτος ἀλήθεια ὅτι ὁ Ἔρως εἶνε τὸ ὕψιστον σημεῖον, τὸ ἄνθος τῆς ζωῆς, ἡ ἀκροτάτη κορυφὴ εἰς ἥν φθάνουν ψυχή, καρδία, καὶ νοῦς ἑνώνονται ἐκεῖ καὶ ἀποτελοῦν ἕναν ἥλιον. Καὶ τότε μόνον ὁ Ἔρως εἶπε: τίποτε πλέον δὲν θὰ καλύψῃ τὸν Ἔρωτα εἰς τὰ βασίλεια τῶν ὀνείρων· ἐδῶ μόνον δύνασαι νὰ εἶσε ὅπως θέλης μόνον Ἔρως· καὶ τότε μόνον ἐπὶ τῶν ἀνθρωπίνων ὅλων καὶ λησμονημένων καὶ πεθαμμένων ἔρρευσεν ἡ ἀγάπη.

          Σοφία μου εἶνε γενναιώτατον αἴσθημα εἰς τὴν γῆν νὰ δύναται τις νὰ κλίνῃ τὴν λυπημένην ψυχήν του εἰς ψυχὴν θερμὴν (;;) νὰ δε πληρωθῇ ὁλόκληρος καῖ διατηρήσῃ θερμὴν τὴν λύπην. Σοφία μου ἔλα νὰ φέρῃς τὴν λύπην σου με πίστιν περισσοτέραν ἐκείνης δι᾽ ἧς ὁ ἄνθρωπος φέρει τὰ ἄλγη του εἰς τοὺς ναούς. Οἱ θεοὶ εἶνε κωφοί εἰς τὰ ἀνθρώπινα ἄλγη καὶ πάντα εἶνε ἀνωφελῆ· τὸ ὕψιστον κτὴμα εἶνε νὰ ἔχῃ τις ψυχὴν συμπονοῦσαν.

         Σοφία μου διατί ἀκόμη νὰ μη διασκεδάσῃς τὴν λύπην σου μεταβαίνουσα εἰς ἕνα ὡραῖον χορόν; Ὄχι ! Δὲν εἶνε χαμένος καιρός ἕνας ὡραῖος χορός. Εἶνε ζωογόνος διὰ τὴν νεαρὰν ψυχήν ἡ ἑορτὴ εἶνε τερπνὸν καὶ ζείδωρον διὰ τὴν νεαρὰν ψυχὴν ἡ περικαλλής ἐν μέσῳ ἑορτῆς λάμψις.

          Τὸ θέαμα τῆς φαιδρότητος ἐντείνει τὸ αἴσθημα τῆς ἀγάπης πρὸς τὴν ζωῆν ἐντείνει τὸν πόθον τῆς ἀγαλλιάσεως,  τονώνει τὰς δυνάμεις τῆς ζωῆς ἡ ἐκτίμησις τοῦ κόσμου, καὶ τονώνει τὴν φιλοδοξίαν τῆς νεαρᾶς ψυχῆς.

          Θὰ εἶμαι εὐτυχής Σοφία μου νὰ σὲ αἰσθάνομαι φαιδράν, χαίρουσα, θαυμαζομένη.

          Καί διατί νά μήν σοῦ πῶ ὅτι θὰ ἤμουν ὁ εὐδαιμονέστερος τῶν ἀνθρώπων ποῦ ἔζησαν ἀπάνου στὴ γῆ, ὅτι (διαγραφή) ἐὰν ἄνοιγα τὰ αὐτιά μου πρίν φύγω καὶ ἤκουα τό θαυμασμό τοῦ κόσμου, τοῦ κακοῦ κόσμου, γιὰ σένα;

          Ὤ! Θά εὔρισκα τιτανείους δυνάμεις διὰ νά ψάλλω μόνον ἕνα Κύκνειον Ἆσμα τὸ ὁποῖον να διεφήμιζε τὴν νίκην τοῦ ὡραίου στὸν κόσμο, πιστοποιημένην ἀπό τὸ ἆσμα φεύγοντος, πιστοπιημένην ἀπό τὴν ὡραίαν καὶ διαρκῆ λάμψιν μακρᾶς καὶ ὡραίας ἰδικῆς σου ζωῆς.

          Ἀλλα ἡ ὀνειρώδης ζωής δὲν θὰ εἶνε δυνατόν νὰ διαρκέσῃ πολύ· είς τὴν πρώτην σύγκρουσιν μὲ τὴν πραγματικότητα θά πρέπει να φύγω.

          Δι᾽αυτὸ γλυκυτάτη μου Σοφία ἔλα νὰ θωπεύω τὴ λυπημένη σου ψυχή, ἔλα νά θωπεύω μὲ τὰ ὄνειρά μου τὴ ζωή σου μὲ τὴν πίστι ὅτι γρήγορα θά παρέλθουν τὰ μητρικά ἄλγη καὶ θά ἐπανέλθη ἡ ἰδική σου φαιδρότης.

          Ὤ! Ποτέ δὲν θέλω νὰ φαντασθῳ ὅτι θὰ εἶνε λυπημένη ἡ ὑστάτη εἰκών τῆς Σοφίας μου. Ὄχι, ὄχι θα παρέλθη γρήγορα ὁ πόνος καὶ θὰ λάμψῃ πάλη ἡ φαιδρότης στὴν μορφή σου.-

Ηλίας Κ. Κολοκούρης
Υπ. Διδ. Νεοελληνικής Φιλολογίας


Protected: Σοφία μου

Category : Uncategorized

This content is password protected. To view it please enter your password below:


Και τι δεν σου είπανε ;

Άρθρο – παρέμβαση βαρυσήμαντο, πολύ ενδιαφέρον και πρωτότυπο έγραψαν ενόψει των εκλογών του ΚΙΝΑΛ, εστιάζοντας στον Γιώργο Παπανδρέου, ο Κλεάνθης Θεοδωρόπουλος και ο Ηλίας Κολοκούρης.

Μόλις εννέα δευτερόλεπτα αντέχει ο μέσος άνθρωπος όταν διαβάζει πράγματα στο ίντερνετ, σύμφωνα με την Microsoft. Αμέσως μετά το ένατο δευτερόλεπτο, σκρολάρει παρακάτω. Μας κάνανε κοινώς, το μυαλό κουρκούτι και αδυνατούμε να διαβάσουμε δυο σελίδες. Εσείς αντέχετε να διαβάσετε ένα άρθρο για τον Γιώργο Παπανδρέου που θέλει πέντε λεπτά;

Να ανατείλει ένας ήλιος σαν φωτιά 
Ήλιος που καίει και σκορπά την ερημιά
Ν’ ανταμωθούμε μες στα μάτια όπως παλιά
Στης ομορφιάς στης ομορφιάς τη γειτονιά

Σε ένα μικρό χωριό, καταπράσινο από βλάστηση και ιδεολογία, έξω στη Γαλατία, εκεί που ο ήλιος δεν δύει ποτέ, δύο σύντροφοι συζητούν για τις επερχόμενες εκλογές. Είμαστε εκτός πραγματικότητας; Αναρωτιούνται. Και οι δύο φίλοι είναι υποστηρικτές από χρόνια ενός εκ των υποψηφίων. Έχουν λοιδορηθεί ως γραφικοί, παλιακοί, εμμονικοί. Ο ένας εκ των δύο φίλων ήταν μάλιστα γιατρός στο χωριό αλλά έφυγε πριν χρόνια τότε στα χρόνια του brain drain. Ο άλλος διδάσκει την γλώσσα στα παιδιά του χωριού. Κάθονται λοιπόν στο καφενείο και η σόμπα τους ζεσταίνει καταπράσινη:

Έτσι λοιπόν, ο καθηγητής ρωτάει τον γιατρό:

-Βρε συ γιατρέ μου, μήπως είμαι τρελός; Σάμπως έχω παραληρηματικές ιδέες;

– Γιατί; τον ρωτάει ο γιατρός.

– Μα δεν βλέπεις τι γίνεται ; Σε όποιον τολμάω να αναφέρω το όνομα του υποψηφίου που υποστηρίζω, και τι δεν μου έχουν πει ; Λες και μιλάω για έναν Παράξενο Πραγματιστή. Με κοιτούν σαν είμαι ζόμπι. 

– Ωραια και εσύ γιατί αρπαζεσαι; Άλλωστε δε λένε πως άμα αυτά που αναφέρεις και υποστηρίζουν δεν εμπίπτουν στον μέσο όρο, τότε θεωρείσαι ουτοπικός και γραφικός;

– Έχεις δίκιο! Θα το συνέχιζα και θα έλεγα πως δυστυχώς στο χωριό μας η δική μας γνώμη δεν μετράει, είναι δεύτερης διαλογής, θεωρείται αντισυμβατική και τοξική. Η σύγχρονη δημοκρατια μας έχει μετεξελιχθεί σε μια ιδιάζουσα δημοκρατία. Δηλαδή είσαι καλή/ός και χρήσιμος/η μόνον αν συμφωνείς με τη μάζα ή με αυτα που σου επιβάλλουν τα μίντια ή οι δήθεν μεγαλοπαράγοντες που κατέχουν το θέσφατο αριστείας και αξιοκρατίας. 

Συγχώρα με γιατρέ μου πάλι ξεφυγα…

-Ωραία, κάτσε να τα πούμε αναλυτικά. 

Ωραία λοιπόν θα αρχίζω να απαριθμώ και σταμάτα με αν κρίνεις πως ξεφεύγω. 

Και τι δεν μου είπανε;

-Οτι το κόμμα που υποστηρίζουμε ήταν η μοναδική αιτία της καταστροφής της χώρας και της παρακμής. Κόμμα της μίζας και της διαφθοράς. Άλλοι δε, λένε πως το κόμμα μας σαν οργανισμός δεν υπάρχει πια, έχει πεθάνει απλώς εμεις δεν το έχουμε ακόμη καταλάβει. Αν δε, τολμήσω να πω κουβέντα πρέπει να κοιτάξω αριστερά μου κ δεξιά μου για να μη φάω καμιά στραβή. Ακόμα θυμάμαι “αγανακτισμένους” συμπολίτες μου να πετάνε πέτρες και να κυνηγάνε κόσμο. Σε αντιμετωπίζουν σαν γραφικό, όμοια με το τρελό του χωριού, που λέει πως μας ψεκάζουν ή πως η γη είναι επίπεδη, ή τρίγωνη, σαν τα τρίγωνα πανοράματος. Πολλές φορές, δεν σου το κρύβω, αποφεύγω τις συζητήσεις γιατί ξέρω την κατάληξη από πριν. Για όλα φταίω εγώ, ο ψηφοφόρος, που ακόμα το στηρίζω για προσωπικό μου τάχα όφελος. Μου βάζουν τη ταμπέλα του αργόσχολου ή του βολεμένου.

-Ο γιατρός κουνάει το κεφάλι του και φωνάζει: 

“Μη συνεχίζεις γιατί όλα όσα αναφέρεις δεν θα έπρεπε να σε απασχολούν. Τα λένε άτομα με συμπλέγματα, ψυχικό σκοταδισμό και φερέφωνα των εκάστοτε αριστερών και δεξιών συμφερόντων.

Άκου λοιπον δασκαλε ΤΙ ΔΕΝ ΣΟΥ είπανε!

– Το κόμμα μας έκανε λάθη πολλά κ σφάλματα. Αδίκησε και προκάλεσε κάποιες φορές. Έχασε το βηματισμό, παρέκκλινε από τις σοσιαλιστικές αρχές του, αγκάλιασε παράγοντες μολυσμένους, που το μόλυναν με τη τοξικότητα τους. ΑΛΛΑ κανείς δεν μπορεί να ξεχάσει το έργο του. Δωρεάν παιδεία, υγεία, κοινωνική ασφάλιση, κοινωνική ειρήνη δημιουργία της μεσσαίας τάξης. έδωσε φωνή και βήμα σε αυτούς που βρίσκονταν πιο πριν στο περιθώριο.. Η πανδημία επισης μας έδειξε πως το ΕΣΥ που τόσο λοιδορήθηκε, κράτησε και κρατάει ακόμα το βάρος της υγείας του λαού. Τα πολυσυζητημένα ιδιωτικά νοσοκομεία έχουν γυρίσει τις πλάτες τους στη κοινωνία. Επίσης εμείς σύντροφε, όπως και η πλειοψηφία των συναγωνιστών αυτού του κόμματος, δεν είχαμε ποτέ κάποιο προσωπικό όφελος από το κόμμα. Ούτε διοριστηκαμε, ούτε ζητήσαμε να διοριστούμε, ούτε συναλλαχθηκαμε. 

Όσο για το πόσο βολεμένοι είμαστε και οι δύο μας γνωρίζουμε την αλήθεια. Φίλε μου καλέ, αδελφικέ, μα εσύ δεν έχασες εκείνη τη δουλειά κείνο το καλοκαίρι ΑΚΡΙΒΩΣ επειδή πήρες συνέντευξη από τον Πραγματιστή το 2016 ;

-Ναι, τελείωσε η συνέντευξη, ο Πραγματιστής μας μίλησε για τα Πανεπιστήμια και για τα Διαπολιτισμικά Σχολεία, μαζί με το πρόγραμμα Μουσουλμανοπαίδων, και πώς μπορούσε αυτό να επεκταθεί για τους πρόσφυγες. Μετά, οι προϊστάμενοι, μου στείλανε μέηλ μέσα στη νύχτα να τα μαζέψω και να φύγω και να μη λέω πολλά πολλά.

-Γιατρέ πάμε τώρα και στα του υποψηφίου μας. Εδώ να δεις και τι δεν έχουμε ακούσει. 

Και τι δεν μου είπανε;

Πως ο αρχηγός μου είναι πλέον μεγάλης ηλικίας, ήταν αρχηγός για 7 χρόνια, οπότε τι θέλει τώρα και κατεβαίνει; Μάλλον από ιδιοτέλεια, όπως έγραψε πρόσφατα και ένας “έγκριτος” συνταγματολόγος.

-Μάλιστα. Λαμπρά! Από πότε υπάρχει στη ζωή ηλικιακός περιορισμός στις δημοκρατίες; Όπως ξέρεις δεν έχει σημασία η ηλικία, αλλά το πνεύμα, οι εμπειρίες, η θέληση και δίψα για αλλαγές, για καινοτομίες. Προσφάτως είδαμε και στη χωριό μας νέους που έγιναν και πρωθυπουργοί και αντί να φέρουν κάτι νέο, ρηξικέλευθο, κυβέρνησαν με συντηρητισμό και συγκεντρωτισμό. Άρα λοιπόν το θεμα δεν είναι ηλικιακό, αλλά θέμα ιδεών, χαρακτήρα και ιδεολογίας. Και ξέρουμε καλά πως ο αρχηγός μας, ο Πραγματιστής, διαθέτει πλείστα αν όχι όλα τα παραπάνω. 

Όσο για το συνταγματολόγο, επειδή σε αυτό το χωριό έχουμε γίνει όλοι κριτές και τιμητές των πάντων, να σου επισημάνω πως τον είδα να εμφανίζεται σε εκδήλωση άλλου συνυποψηφίου μετά από αυτή του τη δήλωση περί ιδιοτέλειας. Η “Ανιδιοτέλεια” λοιπόν στο μεγαλειο της. Ό,τι λάμπει δεν είναι χρυσός. 

Και τι δεν μου είπανε;

Πως ο αρχηγός ξεπούλησε το χωριό πριν κάποια χρόνια στους δανειστές αδιαπραγμάτευτα, παραδέχθηκε πως ήμασταν διεφθαρμένοι και επέβαλε τη Τρόικα. Τον αποκαλούσαν απο γερμανοτσολιά και προδότη εως  Τσολάκογλου και Πινοσέτ.

–  Τι δε σου είπανε όμως αγαπητέ μου φίλε. Το χωριό μας λεφτά δεν είχε κυρίως λόγω του προηγούμενου “μεγάλου άρχοντα” που διόρισε αγροφύλακες, που επέβαλε τη συνέντευξη έναντι του ΑΣΕΠ, που ενώ έλεγε για νταβατζήδες κατέληξε να γίνει κολλητός τους, έφερε τη χώρα στη χρεοκοπία και πέταξε τη μπάλα στην εξέδρα. Ήρθε ο άλλος λοιπόν υπέγραψε μνημόνιο άδικο για τον λαό που είχε και δόσεις ρεβανσισμού και εκδικητικότητας, που επιβλήθηκαν όμως από τους Ευρωπαίους ‘εταίρους’ μας. Μάλιστα κατάφερε να δημιουργήσει και έναν μηχανισμό στήριξης που δεν υπήρχε έως τότε πανευρωπαϊκά και ο οποίος στη συνέχεια χρησιμοποιήθηκε και από άλλες χώρες της Ευρώπης. Αυτός λοιπόν κατηγορήθηκε ως προδότης. Αυτός που δεν έπαιξε τη χώρα στα ζάρια και στις πιθανοτητες των παιγνίων. Τώρα φίλε μου καλέ θα ήμασταν στα αζήτητα της ιστορίας και της χρεοκοπίας.

Και τι δεν μου είπανε;

Αυτός και η οικογένειά του είναι εμπλεκόμενοι σε μια Λίστα Λαγκάρντ και τζογάρισαν σε ασφάλιστρα κινδύνου και CDS και επωφελήθηκαν δήθεν από τη χρεοκοπία της χώρας.

-Τι δε σου είπανε φίλε είναι πως βγήκαν καταδικαστικές αποφάσεις από τα δικαστήρια έναντι κάποιου καμμένου τρολ, επιστημονικά αποδεδειγμένα ως ο πρώτος ψεκασμενος άνθρωπος, που κλήθηκε μαλιστα από τα δικαστήρια να πληρώσει και αποζημίωση. Βεβαίως η είδηση αυτή πέρασε στα ψηλά δεν αναρτήθηκε με πηχυαίους τίτλους στις έγκριτες εφημερίδες μας. Το τρολ αυτό μάλιστα μετέπειτα έγινε και άρχοντας της Άμυνας του χωριού μας. Πώς τα φέρνει ο καιρός αγαπητέ μου φιλε; 

Και τι δεν μου είπανε;

Ότι είναι γραφικός ο υποψήφιος μου επειδή ασκείται, κάνει καγιάκ και ποδήλατο. 

Μιλάει για έννοιες αφηρημένες, ανεδαφικές, που δεν έχουν αντίκτυπο στην κοινωνία, όπως το περιβάλλον και η κλιματική αλλαγή, η ψηφιοποίηση της κοινωνίας και η διαχείριση των δεδομένων.

-Τι δε σου είπανε σύντροφε είναι πως νους υγιής εν σώματι υγιή. Τα guidelines μάλιστα παροτρύνουν άσκηση μέτριας έντασης για 150 λεπτά την εβδομάδα (δηλ 3-4 μερες απο 45 λεπτα/μερα) . Έτσι για να κρατιόμαστε και σε τοπ φόρμα όπως ο αρχηγός μας!  

American Heart Association Recommendations for Physical Activity in Adults and Kids

Άρα λοιπόν μόνο θετικό βλέπω κάποιον να γυμνάζεται και να αθλείται. Δεν μπορώ επίσης να μην αναφέρω πως ο τωρινός άρχοντας του χωριού ασκείται και μάλιστα φέρνει και δημοσιογράφους μαζί του για να τον φωτογραφίζουν επί τούτου. Χαίρε κόμπλεξ αμέτρητο!

Στο χωριό μας έχουμε το πρόβλημα να μειώνουμε και να απορρίπτουμε πράγματα που δεν γνωρίζουμε, γιατί ως γνωστόν στο χωριό αυτό όλοι ξέρουν τα πάντα. Όταν ο αρχηγός μίλαγε για πράσινη ανάπτυξη, αυτοί σαν γνήσιοι ιθαγενείς φώναζαν για πράσινα άλογα. Όταν μίλαγε για ψηφιοποίηση του κράτους, τον έλεγαν γκατζετάκια και άνθρωπο που δεν έχει επαφή με την πραγματικότητα. Τώρα που μιλάει για ενεργειακή δικαιοσύνη και όχι για ενεργειακό μονοπώλιο, αυτό που κάποιοι θέλουν να επιβάλλουν, πάλι αντιμετωπίζεται σαν γραφικός.  Ακόμα και το ποστάρισμα στο Facebook, το Twitter, και το Instagram, αν το σκεφτείς φίλε μου καλέ, εργασία είναι! Όταν εσύ ποστάρεις, η εταιρεία του κυρίου Μάρκ Ζούκερμπεργκ κερδίζει χρήματα. Ακόμα χειρότερο είναι πως χρησιμοποιεί κατά το δοκούν και εν αγνοία σου τα προσωπικά σου δεδομένα. Δουλεύεις για εκείνον και εκείνος παίρνει τα δεδομένα σου. Τα πουλάει σε ξένες εταιρείες μάρκετινγκ, μάνατζμεντ, παρεμβαίνοντας έτσι μέχρι και σε εκλογικές διαδικασίες, αν μη τι άλλο. Άρα λοιπόν, μακάρι να ακολουθήσουν και άλλοι πολιτικοί τις απόψεις αυτές, να είμαστε συνιδιοκτήτες των κοινωνικών δικτύων, για να μπει κάποια στιγμή ένας έλεγχος σε αυτούς τους κολοσσούς. Προτείνει επίσης να αρθεί η πατέντα για τα εμβόλια του κορονοϊού, ώστε και άλλες εταιρείες, ειδικά στις πιο φτωχές χώρες να μπορούν να το παράξουν. Γιατί αλλιώς βλέπω να μαθαίνει όλη η ανθρωπότητα το ελληνικό αλφάβητο, να περνάμε από όλες τις ονομασίες των μεταλλάξεων του κορονοϊού (δέλτα, όμικρον, μέχρι το ωμέγα θα φτάσουμε!)

Και τι δεν μου είπανε ;

Ότι έβαλε υπουργούς άτομα άγνωστα στην κοινωνία, τους δόθηκε μάλιστα το όνομα των κηπουρών. Κατηγορήθηκε γιατί λένε πως τα γαλατικά του δεν ειναι τοσο καλά ενω τα αγγλικά του σκίζουν!

-Είναι γνωστό πως δίνει ευκαιρίες σε νέα άτομα να αναδειχθούν και να πρωταγωνιστήσουν. Πιστεύει στη νέα γενιά και στην διαφορετικότητα. Τι δε σου είπανε είναι πως τα στελέχη αυτά οι “κηπουροί”, μετέπειτα μεταπήδησαν σε άλλες κυβερνήσεις και έγιναν υπουργοί. Φυσικά, στις άλλες κυβερνήσεις δεν αντιμετωπίστηκαν ως κηπουροί, αλλά ως σημαντικά πολιτικά στελέχη με ειδικό βάρος. Όσο για τα γαλατικά του, τα προτιμώ από το να έχω άρχοντες που λέγανε ‘Μανταμ Μερκελ’ ή το περιβόητο ‘We have already eaten the camel, we now have the queue!’. Όπως λέμε και στο άλλο το χωριό μου το Λος Άντζελες, σιγά τον πολυέλαιο και slow the many oil.

Και τι δεν μου είπανε;

Πως έριξε το χωριό στα μνημόνια, υποθήκευσε το μέλλον της χώρας, μάλιστα είχε το θράσος να ζητήσει δημοψήφισμα.

-Φίλε μου καλέ, τι δεν σου είπανε είναι πως η χώρα μας οδηγήθηκε στην χρεοκοπία από τις πρακτικές των προηγούμενων. Ο κύριος υπεύθυνος της καταστροφής, ακόμα δεν έχει λογοδοτήσει στον κόσμο. Λαλιά δεν βρήκε, μήτε ποτέ ασχολήθηκε να κάνει κάποια δήλωση, αυτοκριτική για το τι έφταιξε. Ή έστω γενικά ρε φίλε, να πει τι γνώμη έχει για την κρίση. 

Ο δικός μας πήρε ευθύνες δυσανάλογες, πλήρωσε όλα τα σπασμένα δεκαετιών. Λοιδορήθηκε όσο λίγοι. Οι άλλοι δεξιοί και αριστεροί, αφού πρώτα το έπαιξαν αγανακτισμένοι! και έστηναν Ζάππεια και έσκιζαν μνημόνια προεκλογικά τελικά κατάφεραν και πέρασαν το ποτάμι άβρεχτοι! Το καλύτερο;; Πως οι ίδιοι αυτοί υποκριτές υπέγραψαν 2 άλλα μνημόνια. Αλλά στην δική τους περίπτωση, ε όχι, τότε όλα ήταν μονόδρομος. Η άλλη επιλογή θα ήταν η χρεοκοπία. Παρουσιάστηκαν σαν εθνοσωτηρες και ευεργέτες. Τυχερό πολύ το χωριό μας που τους είχε για αρχηγούς! Πάμε πάλι! Ο δικός μας πάλι, ζήτησε το δικαίωμα να μας ρωτήσει, πριν υπογράψει τη συμφωνία. Σκέφτηκε, ας δώσουμε το δικαίωμα στον Έλληνα να αποφασίσει για το κούρεμα του χρέους, επειδή η κατάσταση είχε γίνει τοξική. Όταν λοιπόν ο Πραγματιστής αποφάσισε για δημοψήφισμα και τι δεν έγινε στο χωριό μας! Μπουρλότο!! Του Αλαλαγμού. Σύσσωμη αντιπολίτευση, εσωτερική αντιπολίτευση (ονόματα δεν λέμε οικογένειες δεν θίγουμε ΒΒ και σια) και οι ξένοι ‘ηγέτες’ τύπου Σαρκοζί (Α τα μάθατε διώκεται ποινικά από τη Γαλλική δικαιοσύνη για δωροδοκία) έπεσαν να τον φάνε και τον έφαγαν…. Γιατί; Επειδή τόλμησε να ρωτήσει τον κόσμο! Και σαν να έφταναν όλα αυτά ο αθεόφοβος τότε λοιπόν που, αντί να παίξει το χαρτί της αποστασίας και να πάει σε εκλογές αποφάσισε να κάνει κάτι πολύ σπάνιο για τα δεδομένα του χωριού μας. Να δημιουργήσει κυβέρνηση Εθνικού Σκοπού με το αντίπαλο κόμμα. Επαναλαμβάνω, ο πολιτικός που εκλέχθηκε με 44% 2 χρόνια πριν, άφηνε τον πρωθυπουργικό θώκο για το καλό της χώρας. Γιατί πίστευε πως η χώρα χρειαζόταν ευρύτερες συναινέσεις. Δύσκολο να εκτιμηθεί από τους υπόλοιπους η σπουδαιότητα της πράξης του, γιατί στο χωριό μας η ευγένεια και ο πολιτισμός θεωρούνται αδυναμίες, η κουτοπονηριά και η ζήλεια επικρατούσαν πάντοτε, έναντι της ειλικρίνειας και της εντιμότητας.    

Και τι δεν μου είπανε;

Για το περιβόητο σύνθημα τάχα, το “Λεφτά Υπάρχουν” . 

Τι δεν σου είπανε; 

«Λεφτά υπάρχουν»: Όταν ο ΓΑΠ εκστόμισε την πλέον εμβληματική ατάκα της δεκαετούς κρίσης – ΤΑ ΝΕΑ

Δεν σου είπαν ότι δεν ήταν σύνθημα, αλλά το μοντάρισμα της Ελληνοφρένειας κι ύστερα πέρασε στον κόσμo, ως ψεύτικο σποτ. Να τρολάρει ένας που κάνει σάτιρα, δεκτόν, αλλά να τρολάρει ως θέση η γιαλαντζί αριστερά, αυτό δείχνει μια δημοκρατία άρρωστη, μια δημοκρατία ντεμί, μια δημοκρατία παραπληροφόρησης και διαστρέβλωσης της πραγματικότητας. Όπως λέει και ο Διονύσης “Παίρνει την αλήθεια μας και μας την κάνει λιώμα, από το πόδι μας τραβά μέσα στο χώμα”. 

Δεν σου είπαν πως λεφτά υπάρχουν, ΑΝ πατάξεις την διαφθορά, αν φορολογήσεις τα ασύδοτα κεφάλαια, αν ψηφιοποιήσεις την συνταγογράφηση φαρμάκων, αν ξεπεράσεις την γραφειοκρατία. Καινούργιος πλούτος της χώρας μπορεί να είναι οι εναλλακτικές μορφές ενέργειας (ηλιακή, αιολική, γεωθερμία) όταν ανήκει στον λαό της, όχι όταν συσσωρεύεται σε λίγους και εκλεκτούς. 

Μιλάει επίσης και για ενεργειακή δημοκρατία και αυτονομία για κάθε σπίτι αλλά αυτά είναι ψιλά γράμματα. 

Τι άλλο δεν σου είπανε;

Πως δεν ήθελε να είναι τσομπάνης σου, αλλά σε ήθελε να σκέφτεσαι και να συνδιαμορφώνεις τις πολιτικές, κι ίσως να είναι κάπως μεγάλη η ευθύνη να λες “κι εγώ συμμετέχω και αποφασίζω”. Επειδή το να κάθεσαι να ταβανοσκοπείς και μετά να κριτικάρεις ή να επικροτείς είναι τεμπελιά. Σε ήθελε ενεργό πολίτη. Να ψηφίζεις και να εκλέγεις εσύ τον αρχηγό του κόμματος σου αδιαμεσολάβητα, να ερωτάσαι σε δημοψηφίσματα και να συμμετέχεις στη διαβούλευση των νομοσχεδίων! Too advanced όλα αυτά που θα έλεγε και μια ψυχή. 

Θα μπορούσαμε να αναφέρουμε δεκάδες άλλα σχόλια ή κριτικές για αυτόν αλλά δεν αξίζει. Γιατι? Γιατί όλα όσα αναφέραμε πιο πάνω δεν είναι επιχειρήματα. Είναι προπαγάνδα, συκοφαντίες και κουτσομπολιά. Σαν δάσκαλος εσύ ξέρεις καλύτερα από επιχειρήματα.

-Ναι έχεις δίκιο γιατρέ μου. Στο σχολείο μαθαίνουμε στους μαθητές μας πως η επίθεση στο ήθος του αντιπάλου είναι η πιο τεμπέλικη μέθοδος.  Άρα; Άρα όλα αυτά που μας είπανε είναι χειρότερα από όσα γράφει ένας σκράπας μαθητής Γάμα Λυκείου. Ο Αριστοτέλης, στο Όργανον, στο βιβλίο, θεωρούσε τις επιθέσεις ad hominem σοφιστείες, ένδειξη αληθινής έλλειψης επιχειρήματος, το να επιτίθεσαι στον άνθρωπο που διαφωνείς και όχι στο επιχείρημά του.

-Ακριβώς! Θα ήθελα επιχειρήματα σοβαρά. Αναρωτιέμαι λοιπόν. Έκανε άλλος καθαρές δημόσιες αποφάσεις στη Διαύγεια; Όχι. Γλίτωσε άλλος κανείς λεφτά από το κράτος μειώνοντας τις σπατάλες και την αδιαφάνεια μέσω της ηλεκτρονικής συνταγογράφησης, τους οικονομικούς εισαγγελείς, τη Διαύγεια και το opengov; Όχι. Αυτοθυσιάστηκε άλλος κανείς εκτός από τον Αρχηγό σου; Βγήκε άλλος μπροστά στη μάχη να διεκδικήσει και να δώσει στο λαό λόγο με ένα δημοψήφισμα; Όχι. Ο άλλος έκανε μιμήσεις, υποσχόταν να χορεύει τις αγορές στο ταψί και στην πραγματικότητα έφτασε να ξεφτιλίσει ως και τον θεσμό του δημοψηφίσματος, βάζοντας ψεύτικο δίλημμα με ένα ΝΑΙ ή ΝΑΙ. Αυτό σου το είπανε;

-Όχι δεν μου το είπανε. Να σου πω κάτι;

-Ναι για πες. 

-Να μωρέ. Μου τη δίνει και λίγο όλο να μου λένε και να μου λένε. Θέλω κι εγώ να πω κάτι καμιά φορά.

-Σωστός. Τρελός. Για δέσιμο. Για πες.

– Όλα λοιπόν φίλε μου καλέ, όλα όσα είπαμε παραπάνω, δεν είναι συμπτώματα ασθένειας ή ψυχισμού, αλλά σημάδια παρακμής της κοινωνίας στην οποία ζούμε. Έλλειψη αξιών και αρχών. Είναι γνωστό πως η έλλειψη επιχειρημάτων οδηγεί στην τύφλα, η τύφλα στην ύβρη και η ύβρη στην τιμωρία. Είναι η σειρά της τραγωδίας αυτή. Κάθαρση δεν ξέρω αν υπάρχει. Δυστυχώς η κουτοπονηριά, η ψευτομαγκιά, όσα γράφουνε στα σχόλια τα τρολ και τα fake news έχουν εξελιχθεί ως η μέγιστη αλήθεια. Κι είναι ανάποδος μεσσιανισμός για όλα ένας να φταίει, όπως όλα ένας θα τα σώσει. Στην εποχή μας, φίλε μου καλέ, πλέον εσύ που κατηγορείσαι ανυπόστατα, οφείλεις να αποδείξεις ότι δεν είσαι ελέφαντας, όχι ο άλλος που σε κατηγορεί γιατί σε κατηγορεί. Εκείνος αρκεί που το είπε ή το έγραψε.

Η κοινωνία μας πάσχει βαριά από έλλειψη προτύπων και ηγετών. Σήμερα κυβερνάνε τα συμφέροντα μεγκα-παραγόντων, συγκροτημάτων που έχουν συσσωρεύσει πλούτο, εξουσία και έχουν φτιάξει στρατιές τρόλς, υποτελών, αργυρώνητων δημοσιογράφων και influencers που υποτίθεται κατέχουν την απόλυτη αληθεια. Βλέπεις όσο πιο fake τόσο πιο αληθινό! 

-Ε ναι Λοιπόν. Εδώ, με τον Παράξενο Πραγματιστή! Με τον αίροντα τας αμαρτίας του κόσμου. Με αυτόν που τάχα φταίει για όλα. Με τον Αρχηγό, τον ένα που είχε τη μούρλα να αυτοπυρποληθεί στη μέση της πυρκαγιάς, μπας και γίνει αντιπυρική ζώνη και να του λένε κι από πάνω ότι εκείνος έβαλε τη φωτιά. Μέχρι να τον στείλουν στο πυρ το εξώτερον. Με αυτόν μέχρι τελικής πτώσεως. Τουλάχιστον νιώθω καλά μέσα μου. Δεν είμαι μπερδεμένος. Δεν νιώθω απογοητευμένος ή εξαπατημένος. Γνωρίζω πως ο πολιτικός αυτός δεν θα προδώσει ποτέ τα πιστεύω μας και τις αρχές μας. 

ΚΑΙ ΤΙ ΔΕ ΣΟΥ ΕΙΠΑΝΕ ΓΙΩΡΓΟ; 

Αλλά μην ακούς. Εμείς σου λέμε, προχώρα! Με τον Γιώργο λοιπόν! Το Γιώργο τον διαφορετικό, τον αληθινό που ποτέ δεν κρύφτηκε και δεν συναλλάχθηκε, δεν φοβήθηκε να αναλάβει ευθύνες που δεν του αναλογούσαν. Με το Γιώργο της οικολογίας, της τεχνολογίας, τον Γιώργο των διαπολιτισμικών σχολείων, του κοινωνικού αθλητισμού, της ευπρέπειας, της διπλανής πόρτας, του ανθρωπισμού και του σοσιαλισμού. Απέναντι σε κάθε φτηνή απομίμηση, τρολ και λούμπεν στοιχεία δεξιά, αριστερά και εκ των έσω.

-Πάμε Μπροστά Σύντροφοι! Η αλήθεια έστω και αργά πάντα νικάει! 

-Συνείδηση καθαρή και ψυχή ελεύθερη. Αυτός είναι ο Γιώργος! 

Οι Υπογράφοντες,

Ηλίας Κολοκούρης, 
Φιλόλογος, 

Υπ. Διδάκτωρ Νεοελληνικής ΦιλολογίαςΠανεπιστήμιο Αθηνών
Κλεάνθης Θεοδωρόπουλος,
Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Πατρών,Επεμβατικός Καρδιολόγος,Ειδικευόμενος Καρδιακής Ανεπάρκειας και Μεταμόσχευσης ΚαρδιάςUniversity of California, Los Angeles-UCLA.

Mr. Peralta, maybe the truths have already been told ? Kostas Varnalis

Category : Uncategorized

In order for non-white students to feel welcome, “we will need to tell the hard truths about our field,” said Peralta, adding that it is crucial to distance ourselves from the unjust practices and traditions of the past.

Slavery is a good illustration of this. There are quite a few textbooks for the study of Latin and Ancient Greek that are remarkably blind to, oblivious to, indifferent to the traumas of slavery and the impact those traumas had on enslaved people in ancient times but also on the people who are affected by modern forms of slavery. The professor clarified that he is referring only to certain aspects of the field. “I am in no way saying that we should stop studying the ancient civilizations of the Mediterranean. That would be wrong. But we need to make structural changes. Some of them will give rise to some negative commentary, but that is a good thing. Because criticism makes us and the field better.”

Structural changes needed for Classics here

Κώστας Βάρναλης (1965) Ελεύθερος Κόσμος, Αθήνα: Εκδόσεις Κέδρος ΓΙΑ ΑΓΟΡΑ: εδώ

Μας πρήξανε

Αραδαριά χορεύουν οι τρελομπουκάλες
ώς το λαιμό πνιμένες από τα κρασιά τους.
Αβράκωτος, κοιλιά φλοκάτη, τούρλ’ αφάλι,
του Ρούμπενς ο μπεκρόθεος, τύφλα στο μεθύσι,
γκρεμίζεται απ’ το γάιδαρο και δεν ξυπνάει.
Και του Ευριπίδη ο Κύκλωπας, κουτελομάτης,
χιλιόχρονο λαγούμι ορτό, ξερνοβολάει
μούργα κι αμάσητον, ωμό, ανθρωπίσιο κρέας.
Του Αριστοφάνη ο ψευτοδάσκαλος Σωκράτης,
όταν μπροστά στη μούρη του αστραποβροντήσαν
οι Νεφέλες, τ’ αμόλησεν αθέλητά του.

Παραμυθένια χωρατά παλιού καιρού;
Καθόλου! Αλήθεια τωρινή σου, μαύρε δούλε!
Εσύ μπουκάλα μεθυσμένη που χορεύεις·
εσένα θεόν αβράκωτον γκρεμίζει ο γάιδαρος
και σε τσαλαπατά με δυο ζευγάρια πέταλα·
εσύ ξερνάς αόμματος χολή και μούργα
κι αμάσητα κι ωμά ανθρωπίσια κωλομέρια·
συ βγάζεις τ’ άντερά σου ψευτομπουκωμένος,
όταν ξένοι και ντόπιοι σωματέμποροί σου,
των κεφαλιώνε κυνηγοί (και του δικού σου!)
σε λένε ντόμπρο χριστιανόν (ο θεός μαζί σου!)
κι ακρίτα πολέμαρχο της «Ελευθερίας»!

Κώστας Βάρναλης. [1965] 1987. Ελεύθερος κόσμος. Αθήνα: Κέδρος.

Ο Κώστας Βάρναλης με τη γυναίκα του, την ποιήτρια Δώρα Μοάτσου-Βάρναλη

They’re bugging us

The crazy bottleheads are dancing in the ground
up to their necks choking on their wines.
“Bare-breasted, belly like a rag, omphalos flopping, navel flopping,
Rubens’s drunkard god, wasted
is knocked down from his ass never to wake up.
And Euripides’ Cyclops, the forehead-eyed, dull man,
a thousand years old tunnel standing, he vomits
sludge and raw, unchewed, raw, human flesh.
Aristophanes’ fake teacher, Socrates
when the Nebulae lightning thundered in his face
he unintentionally let them loose.

Fairy-tale jokes of old?
Not at all! It is your truth now, black slave!
You, drunken bottle that are dancing…
You, sans-culottes god, who the donkey pulls down
and tramples you with two pairs of horseshoes.
You vomit, oh blind, bile and sludge and mould,
unchewed and raw human buttocks.
You pull out your guts, falsely stuffed,
when foreign and local body-sellers are thy merchants,
head-hunters of your own head.
They call you an honest Christian (God be with you!)
and a real warlord frontiersman of “Liberty”!

Kostas Varnalis. [1965] 1987. Free World. Athens: Athens.

Translation: Ilias Kolokouris 2021


Αθησαύριστα Κείμενα του Περικλή Γιαννόπουλου

Το παρακάτω δημοσίευμα αποτελεί πνευματική εργασία και κομμάτι επερχόμενης διατριβής.

Κάθε αναπαραγωγή οφείλει να γίνεται με άδεια του συγγραφέα.

Ο Περικλής Γιαννόπουλος στο Ναό της Αθηνάς Νίκης, φωτ. Σοφίας Λασκαρίδου. Αρχείο Λασκαρίδου. Επιμέλεια αρχείου και ψηφιοποίηση: Δημήτρης Παπαγεωργόπουλος

Αθησαύριστα Κείμενα του Περικλή Γιαννόπουλου

Ηλίας Κολοκούρης

Υπ.Διδ. Νεοελληνικής Φιλολογίας

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Ο Περικλής Γιαννόπουλος, υπέγραφε τα ιδιόμορφα πεζά του έως το τραγικό πέρας του βίου (1871-1910) του με ψευδώνυμα.  Σύμφωνα με τη Ντουνιά (2015) θα χρειαστεί να φτάσουμε στο 1902, μετά από χρόνια άσκησης στην γραφή, ώστε με ενθουσιασμό ο “Έλληνας Ράσκιν” να υπογράψει πια επωνύμως. Παρουσιάζει ενδιαφέρον ο συσχετισμός των ψευδωνύμων του Γιαννόπουλου με τα ψευδώνυμα που χρησιμοποιούσε ο θείος του, λόγιος Μανουήλ Χαιρέτης. “Έλλην” ο θείος, “Νεοέλλην” ο ανηψιός. Ακολουθώντας την Βιβλιογραφία Κατσίμπαλη βλέπουμε πως τα λογοτεχνικά του υπογράφονται αρχικώς με το ψευδώνυμο Λωτός, κυρίως οι πρώιμες μεταφράσεις του, πεζά των Τσαρλς Ντίκενς, Έντγκαρ Άλλαν Πόε, Μιρμπώ και Πιέρ Λοτί. Επίσης, το 1894 δημοσιεύει διηγήματα και πεζοτράγουδα στην Ακρόπολη και την εφημερίδα Το Άστυ. Κατά τον Κατσίμπαλη το τελευταίο δικό του κείμενο που υπογράφει με το ψευδώνυμο “Λωτός” είναι το πεζό τραγούδι Το φιλί του σατύρου, δημοσιευμένο στο Ημερολόγιον του Ποδογύρου το 1896. Το συγκεκριμένο αισθησιακό κείμενο, αφορμώμενο από μία εικόνα του Φελισιέν Ροπς, ωθεί το αφηγηματικό εγώ στην θέαση της ερωτικής συνευρέσεως μιας μυθολογικής Λάμιας με ένα άγαλμα του Πανός, αναλυτικότερα στη Ντουνιά. Από το 1898 ο Γιαννόπουλος φαίνεται να αλλάζει ποικίλα ψευδώνυμα, ως “Ονούφριος” και κατόπιν ως “Απολλώνιος”, ώσπου να γίνει “Νεοέλλην” το προς το τέλος του 1899. Πλην όμως επανέρχεται το ψευδώνυμο “Λωτός” στις 21 Νοεμβρίου του 1899, οπότε και μεταφράζει Βοδελαίρ. Φαίνεται πως πράγματι από τον Ιανουάριο του 1896 έως τον Δεκέμβρη του 1898 ο Γιαννόπουλος δεν δημοσιεύει κανένα κείμενο. Ενδεχομένως πίσω το ψευδώνυμο “Ρέντγκεν” και τα δημοσιεύματα στην εφημερίδα Ακρόπολη κατά την διάρκεια των Ολυμπιακών Αγώνων να βρίσκεται ο Περικλής Γιαννόπουλος. Άλλωστε οι θεματικές και υφολογικές ενδείξεις που ευρίσκει η Ντουνιά είναι εύλογες. Δυστυχώς δεν έχουμε ημερολόγια ή επιστολές εκείνης της εποχής, ώστε να γνωρίζουμε πού κατοικούσε ο Γιαννόπουλος. 

Το παρακάτω κείμενο προέρχεται από τον Μάρτιο του 1898 και αποτελεί χρονογράφημα. Υπογράφεται με το ψευδώνυμο “Λωτός” το οποίο, άλλωστε, ο Γιαννόπουλος επαναφέρει σε δημοσιεύσεις του το 1899. Το παιγνιώδες ύφος, η γλώσσα, αλλά και το σπάνιο ψευδώνυμο, “σύμβολο της ομορφιάς, του πνεύματος και της τέχνης που παραπέμπει στην παράδοση του ευρωπαϊκού αισθητισμού” αποτελεί και εδώ ένα προσωπείο. Γιατί το επιλέγει ο Γιαννόπουλος; Ίσως λόγω του παιγνιώδους χαρακτήρα του κειμένου; Πάντως έως τότε δεν έχει ακόμη υπογράψει επωνύμως κείμενό του. Όλα τα παραπάνω δεικνύουν πως πρόκειται για αθησαύριστο κείμενό του.

Το άρθρο έρχεται ως αντίδραση στα όσα παρατηρεί στην πόλη που βρίσκεται, την Πάτρα. Στο φύλλο της 12ης Μαρτίου 1898 του Νεολόγου διαβάζουμε την ανακοίνωση: “Σήμερον, ώραν 7 μ.μ. ο παρ’ ημίν θερμός υποστηρικτής παντός έργου αναγομένου εις την πρόοδον της γεωργίας και βιομηχανίας, ο Εμμανουήλ Θ. Χαιρέτης (πατήρ) θέλει πραγματευθή περί εκθέσεων εν γένει και περί της οργανιζομένης υπό της Βιοτεχνικής Εκθέσεως εν Πάτραις. Δια το επίκαιρον του θέματος και την ειδικότητα του ομιλητού, δεν αμφιβάλλομεν ότι η αίθουσα της Β. Σχολής έσεται πλήρης και κατά την εσπέραν ταύτην”. Μέσω των δραστηριοτήτων της Βιοτεχνικής Σχολής (της οποίας διευθύντρια βρίσκουμε το 1905 την Αναστασία Λαμπαρδοπούλου εκ Δημητσάνης) η οικογένεια Χαιρέτη, με το καρπερό κτήμα της στα Μποζαΐτικα Πατρών εκείνη την εποχή, είχε σημαντικότατη δημόσια παρουσία στα κοινά της εκβιομηχανιζόμενης τότε πόλης. Μιας Πάτρας όπως απεικονίζεται αριστουργηματικά στο μυθιστόρημα της Αθηνάς Κακούρη Πριμαρόλια. Μετά την τραγική ήττα του 1897 και εν μέσω σταφιδικής κρίσεως. Θα μπορούσε κανείς να υποθέσει πως ο Περικλής Γιαννόπουλος έφυγε από την Αθήνα και βρέθηκε στην Πάτρα; Όπου και γράφει όσα παρουσιάζουμε στην παρούσα δημοσίευση; Ενδεχομένως,

Τρεις ημέρες μετά την ανακοίνωση περί πατρός Χαιρέτη, την 15η Μαρτίου 1898 στο Νεολόγο ανακοινώνεται η διάλεξη: “Σήμερον Κυριακή, ώραν 7 μ.μ. ο γεωπόνος κ. Σωτήριος Ε. Χαιρέτης θέλει εξακολουθήσει την περί μεταξοσκώληκος διάλεξίν του”. Φαίνεται πως αφορμώμενος από αυτή την διάλεξη, ο ανηψιός και υιός Χαιρέτη, Περικλής, αρθρογραφεί. Ο διδακτικός τόνος του θυμίζει αρκετά το ύφος των κειμένων του λογίου θείου του, Μανουήλ Χαιρέτη. Επίσης ενδιαφέρον έχει η αρκετά προωθημένη μεταφορική χρήση της λέξεως “οργασμός” ιδιαίτερα δε σε ένα άρθρο το οποίον επιθυμεί να δασκαλεύσει “δέσποινας και δεσποινίδας”. Θα έλεγε κανείς πως ειρωνεύεται τις γυναίκες, γυναίκες που με προεξάρχουσα τότε την Καλλιρρόη Παρρέν και το έντυπο Εφημερίς των Κυριών γυρεύουν την βασική ανεξαρτησία των και διεκδικούν ελευθερίες και πρόσβαση στην παιδεία, καθώς και αυτάρκεια. Μη ξεχνάμε πως ο θεσμός της προίκας θα καταργηθεί μετά το 1981, ενώ δικαίωμα ψήφου οι γυναίκες αποκτούν μόλις το 1952. Επίσης, θα διερωτάτο κανείς τι σημαίνει “συμφυεστέρα τη γυναικί ασχολία”, δηλαδή ποια είναι η απόλυτη φύση της γυναίκας και εν τέλει γιατί πρέπει να υπάρχουν φύσει κατάλληλες εργασίες για εκείνες; Αλλά οι συγκεκριμένες αντιλήψεις του Γιαννόπουλου-Λωτού αφ’ ενός αποδίδονται με ψευδώνυμο και ενδεχόμενο στόχο την πρόκληση, αφ’ ετέρου απηχούν ένα γενικότερο κλίμα καταπίεσης και υποβάθμισης της θέσεως της γυναίκας, το οποίο χρειάστηκαν χρόνια και αγώνες για να αρθεί, όσο έχει αρθεί στη σημερινή εποχή της γυναικοκτονίας. Μολαταύτα, το κείμενο έχει ενδιαφέρουσα γλώσσα, με τα κλασικά άλματα του μεταγενέστερου Γιαννόπουλου, χιούμορ, αλλά και ωραία εικονοποιία. 

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΠΑΤΡΑΙ

21 ΜΑΡΤΙΟΥ 1898 

ΒΙΟΤΕΧΝΙΚΟΣ ΟΡΓΑΣΜΟΣ 

Έκτακτος οργασμός κατέλαβεν εν τη πόλει μας δεσποίνας και δεσποινίδας της ανωτέρας τάξεως υπέρ βιοτεχνικών εργασιών. 

Ούτω από τινος δεν ακούει τις εις ταις συναναστροφαίς των ανωτέρων τάξεων παρά περί παραγγελίας εργαλειών προς ύφανσιν, ευρέσεως διδασκαλισσών προς εκμάθησιν της εργασίας, περί προμηθείας σπόρου μεταξοσκώληκος και καλλιεργείας αυτών, περί αγγειοπλαστικής κλπ. 

Λίαν αξιέπαινος ο ζήλος ούτος του ωραίου φύλου να επιδοθή εις εργασίας τόσω χρησίμους της παραγωγής, και να αποβάλη το άεργον και άγονον της παρ’ ημίν γυναικός εν τη υψηλοτέρα σφαίρα. 

Ιδίως η καλλιέργεια του μεταξοσκώληκος και η παραγωγή μετάξης είναι η συμφυεστέρα τη γυναικί ασχολία, διότι η λεπτότης ην απαιτεί η του σκώληκος ανατροφή, και η λεπτότης και το πολύτιμος και ευγενές προϊόν αυτού, της μετάξης, μόνον μετά της γυναικείας συμβιβάζονται λεπτότητος και αβράς επιμελείας. 

Αλλαχού τωόντι η σηροτροφία αποτελεί την ιδιάζουσαν της αριστοκρατικής του ωραίου φύλου ενασχολήσεως, και άμιλλα γεννάται μεταξύ αυτών περί παραγωγής εκλεκτοτέρου είδους μετάξης. 

Ωραία ευκαιρία παρέχεται και παρ’ ημίν ήδη, ότε ευτυχώς ανεπτύχθη τοιούτος ζήλος έν τη σηροτροφία, ώστε εις τάς διαλέξεις, τις οποίας έν τη Βιοτεχνική Σχολή έκαμε περί μεταξοσκώληκος ο ημέτερος γεωπόνος κ. Σωτήριος Χαιρέτης, το ακροατήριόν του συνέκειτο εκ πλείστων αντιπροσώπων του ωραίου φύλου, εν τη προσεχώς γενησομένη εκθέσει της Βιοτεχνικής Εταιρίας, να εκθέσωσιν αι κυρίαι και δεσποινίδες, το εκ της σηροτροφίας προϊόν της εργασίας αυτών. 

Και διά τον υφαντικόν ζήλον, το αυτό ηθέλομεν συστήσει, να παρουσιασθώσιν έργα του εργαλειού εκ της ανωτέρας τάξεως. 

Αλλά χρειάζεται και μία παρατήρησις, ήτις δεν θα ευαρεστήση ίσως πολύ την τάξιν ταύτην, ήτις τόσω εκθύμως πρόκειται να επιδοθή εις την εργασίαν αυτήν. Λαμπρά ασχολία αύτη να υφαίνη η κυρία τα αναγκαιούντα αυτή υφάσματα διαφόρων ειδών. Αλλ’ υπάρχει και έτέρα εργασία μάλλον οικεία προς άβρας χείρας, το ράψιμον των φορεμάτων, και η κατασκευή των πολυδαπάνων αυτών πίλων.

Φαντασθείτε κυρίαν ήτις υφαίνει εργαλειόν, και ράπτεται εις τής δείνα μοδίστας πληρώνουσα αδρότατα ραπτικά, ή προμηθευομένη εξ Αθηνών πίλους τερατώδεις, αξίας τερατωδεστέρας, και τους οποίους θα ηδύνατο να κατασκευάζη μόνη, αντί μικράς δαπάνης προς μεγίστην χαράν του συζύγου, και ισορροπίαν μεγάλης του βαλαντίου αυτού ! 

Εμπρός λοιπόν κυρίαι και δεσπονίδες, μη περιορισθήτε εις τους εργαλειούς μόνον, οι οποίοι ίσως έ[ρι]δα μόνον θα προσθέσουν εις τας οικιακάς δαπάνας, αλλά αναλάβετε και την ραπτικήν της αμφιέσεώς σας, και την καπέλλωσιν των ερασμίων κεφαλών σας, και την κατασκευήν των τεχνιτών ανθέων σας, δια να συντελέσητε και σείς εις την οικονομικήν αναμόρφωσιν, την τόσω αναγκαίαν ημίν. 

Λωτός. 

Αφορμώμενοι από την παραπάνω αισθητή παρουσία του Περικλή Γιαννόπουλου εν Πάτραις, κάνουμε μία διαφορετική υπόθεση εργασίας. Στις 5 Απριλίου 1897 με διακοίνωση της Υψηλής Πύλης ο Σουλτάνος κήρυξε τον πόλεμο στην Ελλάδα. Στις 13 Απριλίου κατελήφθη από τους Τούρκους η Λάρισα, αλλά λίγο αργότερα διατηρήθηκαν τα ελληνικά εδάφη στο χωριό Πέτα Άρτης. Ήδη όμως από τον Μάρτιο στο κέντρο της Αθήνας επικρατεί οχλοκρατία. Ανοργάνωτες και οργανωμένες διαδηλώσεις, χάος και βιαιότητες, άπαντες θεωρούνται ύποπτοι για εσχάτη προδοσία. Την καχυποψία ακολουθεί ενθουσιασμός, ο οποίος αποδεικνύεται φρούδος, αφού μετά την ήττα των ελληνικών δυνάμεων στο Δομοκό, στις 5 Μαΐου, υπάρχουν ως και φόβοι για προέλαση του Σουλτάνου μέχρι την Αθήνα.

Με βάση τα παραπάνω, αλλά και την αρθρογραφία του Λωτού – Γιαννόπουλου τον Μάρτιο του 1898 στην εφημερίδα Πελοπόννησο, υποθέτουμε πως εν τέλει το κενό στην Βιβλιογραφία Κατσίμπαλη δεν οφείλεται στο γεγονός ότι ο Γιαννόπουλος σωπαίνει από το 1896 έως τον Δεκέμβριο του 1898, αλλά στο γεγονός πως ο νεαρός (μόλις εικοσιέξι – εικοσιεφτά ετών), καθώς δεν γνωρίζουμε αν του επετράπη να στρατευθεί ως εθελοντής, βρισκόταν στην Πάτρα. Τα παρακάτω κείμενα, δημοσιευμένα στην εφημερίδα Πελοπόννησος έχουν αρκετά από τα χαρακτηριστικά του Γιαννόπουλου ως πεζογράφου:

  1. Υπογράφονται με το ψευδώνυμο “Αχέρων”. Ο Αχέρων ποταμός, για τον οποίο ο Όμηρος περιγράφει πως “Χύνουνται εκεί ο Πυριφλεγέθοντας κι ο Κωκυτός, που βγαίνει από τη Στύγα, στον Αχέροντα· τα δυο ποτάμια σμίγουν λίγο πιο πάνω τα βροντόλαλα· στη μέση κι ένας βράχος.” Αυτό το ποτάμι των θρήνων, εκεί που ρέουν τα νερά για τον Κάτω Κόσμο επιλέγει ο μυστηριώδης εν Πάτραις συγγραφέας. Αν συσχετίσουμε την μετέπειτα επιλογή του Γιαννόπουλου να δημοσιεύσει το 1903 και 1904 πολλά κείμενά του (Λόγια του αέρος… του Αττικού αέρος λόγια, Οι αποτρόπαιοι θεοί, Η ζωή και ο θάνατος) με το ψευδώνυμο “Θ. Θάνατος”, δεν φαίνεται απίθανο η σειρά των παρακάτω κειμένων να του ανήκει. Επίσης, το ψευδώνυμο “Αχέρων” δεν έχει αποδοθεί από τον Ντελόπουλο σε κάποιον άλλο συγγραφέα.
  2. Τα πρώτα κείμενα που δημοσιεύει σχεδόν επωνύμως, δημοσιεύονται με τα αρχικά Π.Γ. ή Περ. Γ. το 1904, σύμφωνα με τον Κατσίμπαλη. Στην σειρά των κειμένων που δημοσιεύουμε εδώ υπάρχει και ένα άρθρο με τα ίδια αρχικά, ενώ το ύφος και οι θέσεις που εκφράζονται στο συγκεκριμένο χρονογράφημα θυμίζουν Γιαννόπουλο.
  3. Η αρχαιογνωσία, η δημιουργική χρήση των μύθων και η γλώσσα με άλματα από την καθαρεύουσα στην καθομιλουμένη θυμίζουν Περικλή Γιαννόπουλο.
  4. Στην ίδια εφημερίδα δημοσιεύει σταθερά ο θείος του Μανουήλ Χαιρέτης ως “Έλλην”, ενώ έχουμε ενδείξεις πως πιθανόν η οικογένεια Χαιρέτη να ήσαν και ιδιοκτήτες τμήματος της εφημερίδος.
  5. Στην ίδια σειρά άρθρων μεταφράζονται Όσκαρ Ουάιλντ και Πιέρ Λοτί, αμφότεροι στα ενδιαφέροντα του Γιαννόπουλου. Οι δε ρήσεις του Ουάιλντ αναγράφονται “Οσκάρ” [sic] ιδιόμορφο τονισμό τον οποίο προτίμησε ο Γιαννόπουλος και όταν δημοσίευσε το Τριαντάφυλλο και το Αηδόνι το 1901 στο περιοδικό Παναθήναια.
  6. Το κείμενο “Στον τάφο του παιδιού της” θυμίζει ως θέμα αλλά και υφολογικά το βεβαιωμένο κείμενο του Γιαννόπουλου “Κηδεία μικρού παιδιού”.
  7. Το οραματικό και με ύφος αποκαλύψεως πεζοτράγουδο “Τιμωρός και εκδικητής” θυμίζει υφολογικά το “Στην εικών του Αγίου Αντωνίου” ενώ η περιγραφή της θεώμενης εικόνας που γίνεται, με τον συγκερασμό των τεχνών (βλ. Αγγελάτος) μας παραπέμπει σε βεβαιωμένα κείμενα του Γιαννόπουλου, όπως “Το φιλί του Σατύρου”. Στο “Τιμωρός και εκδικητής” ο αφηγητής περιγράφει ωσάν να βρισκόταν και εκείνος εκεί κατά την εκδίωξη των εμπόρων από το Ναό. (Κατά Μάρκον 11:15-19· Κατά Λουκάν 19:45-48· Κατά Ιωάννην 2:13-22). Ωστόσο, καθώς η περιγραφή δεν είναι τόσο κοντά στο λεκτικό της Καινής Διαθήκης, φαίνεται πως ο Αχέρων – Γιαννόπουλος παρατηρεί και περιγράφει το έργο του Ελ Γκρέκο “La expulsión de los mercaderes” ή “La purificación del Templo” (1600, Frick Collection, New York City) με τον καθαρμό του Ναού και το αυστηρό, βλοσυρό πρόσωπο του Ιησού.
  8. Στο φύλλο 1963 της 1ης Οκτωβρίου 1897 δημοσιεύεται το πρώτο μέρος της εισαγωγής που έγραψε ο Αναστάσιος Γεννάδιος για το έργο του Μενάρ Ιστορία της Νέας Ελλάδος. Ο Αναστάσιος Γεννάδιος μας είναι γνωστός για την φιλία του με τον Γιαννόπουλο και την παροιμοιώδη ρήση του προς εκείνον «Πάψε να διαβάζεις Μπωντλέρ και λοιπά περιττώματα.» Θα μπορούσε, δεδομένου πως από τον Μάιο του 1897 ο Γεννάδιος έχει εξαναγκαστεί σε διακοπή κυκλοφορίας της εφημερίδας του “Σωτηρία” να εκλάβει την συγκεκριμένη παρουσία ως ένδειξη συνεργασίας των δύο, δηλαδή Γιαννόπουλος – Γεννάδιος ομού στην Πελοπόννησο. Ο εισαγωγικός λόγος δε του Γενναδίου θυμίζει έντονα την μεταγενέστερη γιαννοπουλική Έκκλησι προς το Πανελλήνιον Κοινόν.
  9. Ως περιεχόμενο, οι έννοιες του εκφυλισμού, της ελληνικής παρακμής και της πατρίδας, εντός κλίματος απαισιοδοξίας και με λίαν αποφθεγματικό λόγο, τα κείμενα που παρουσιάζουμε θυμίζουν επίσης την παρουσία του Περικλή Γιαννόπουλου. Τέλος, η έντονη χρήση αποσιωπητικών και τα ιδιαίτερα σημεία στίξης θυμίζουν μεταγενέστερα άρθρα του αλλά και την σελιδοποίηση με τα ηχηρά κεφαλαία που ακολούθησε στα βιβλία του Νέον Πνεύμα και Έκκλησις προς το Πανελλήνιον Κοινόν.

ΑΡΙΘ. ΦΥΛΛΟΥ 1907 

ΠΑΤΡΑΙ ΤΡΙΤΗ 5 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 1897 

ΕΤΟΣ ΙΑ’. 

Η ΠΑΛΗ ΔΙΑ ΤΗΝ ΖΩΗΝ 

ΣΚΕΨΕΙΣ ΕΚ ΤΩΝ ΓΡΑΦΕΝΤΩΝ 

ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΙΣ. 

Θα μάς επιτρέψη βεβαίως και κοινωνιολόγος κ. Μ. … και να τιτλοφορήσωμεν την προς αυτόν συνοπτικήν απάντησίν μας διά του γενικού τίτλου «Η πάλη διά την ζωήν» ον ούτος μετεχειριζετο προσπαθειών να παραστήση τη κοινωνία τα δεινά τα οποία εκάστη εργατική τάξις υφίσταται, και τούτο όπως προκαλέσωμεν την προσοχήν των παρακολουθησάντων τάς μελέτας αυτού.

Εξετάζων τας διαφόρους εργατικάς τάξεις ο κ. Μ….ς κατέληγε καθ’ εκάστην εις συμπεράσματα λίαν απελπιστικά διά την κοινωνίαν, φέρων αληθή κατακλυσμόν και προτρέπων, ούτως ειπείν. πάντας να απορρίπτωση πάσαν εργασίαν όπως απολαμβάνωσι πλείονα και ζώσι περισσότερον χρόνον. 

Ούτε οι τυπογράφοι, ούτε οι μαρμαρογλύπται, ούτε οι σοφαντζήδες, ούτε οι εμπορροράπται, ούτε οι γυρολόγοι, ούτε οι εξωμάχοι και οι κτηματίαι ούτε κανείς άλλος κατ’ αυτόν δεν είνε ευχαριστημένος διότι όλοι πεινώσι και όλοι ζώσιν ολίγα χρόνια. 

Χωρίς να εισέλθωμεν εις λεπτομερείας και και να εξετάσωμεν ιδιαιτέρως εκάστης των τάξεων τούτων λέγομεν αυτώ: Τι πρέπει έκαστος να μετέλθη όπως απολαύση πλείονα και ζήση περισσότερα έτη. 

Τι πρέπει να μετέλθη ο τυπογράφος όπως μη λαμβάνη ημερομίσθιον δραχ. 3,50 -5 αλλά 10 ως υπουργός ; Τι ο σοφαντζής όπως μη λαμβανη ημερομίσθιον 5-7 δραχ. την ημέραν και να μη ανέρχεται επί των ικριωμάτων, αλλά να κατασκευάζη τας οικίας από μέσα από καμμίαν αποθήκην, δια να μη υπάρχη φόβος να πέση και να μη τον τρώγη ο ήλιος ; Τι ο ράπτης όπως μη λαμβάνη και ημερομίσθιον δρ. 4 ; Τι ο ξυλουργός όπως του αυξηθούν από δραχμές 5 εις 20 ; Τι μία γυνή η οποία διπλώνει νήματα και πανιά διά να αυξηθή το ημερομίσθιον της από 1,50 δρ. 5 ; 

Νομίζομεν ότι δεν εξήτασε καλώς τα πράγματα, διότι ομολογουμέν – και μεθ’ ημών βεβαίως θα συμφωνήση – σήμερον πεινώσι περρισότερον οι άνθρωποι των γραμμάτων, οι οποίοι εδαπάνησαν και χρήμα και ζωήν, όπως εκμάθωσι τι και όμως σήμερον δεν απολαμβάνουσιν ούτε δύο δραχμάς και άλλοι τίποτε. Ολίγοι δέ οι οποίοι ζώσιν αξιοπρεπέστερον αυτοί παλαίoυσιν χειρότερον του σοφαντζή και μαραγκού, του γυρολόγου και τυπογράφου κ.λ.π. 

Οι εργάται όλοι χωρίς να δαπανήσωσι τίποτε έπειτα από ολίγας ημέρας αφ’ ή ετοποθετήθησαν ως μαθηται ακόμη, απελάμβανον ημερομίσθιον και η ωφέλεια εκ της εργασίας των είνε μεγαλητέρα των άλλων, ενώ οι άνθρωποι των γραμμάτων εδαπάνησαν τα διπλάσια και τριπλάσια. 

Κάτι άλλο θα ήθελε δια των μελετών του τούτων ο κ. Μ…ς να υπονοήση και όχι ότι αι εργατικαί τάξεις πάσχουσι. 

Αν επιμείνη εις τας αξιώσεις του ταύτας, τότε θα τον παρακαλέσωμεν να μας είπη τί πρέπει να μετέλθη ο εργάτης όπως μη κοπιάζη και όπως απολαμβάνη περισσότερα. Δεν πιστεύομεν όμως να μας είπη ότι όλοι πρέπει να γίνωσι τοκισταί και συνταξιούχοι. 

Όσον δ’ αφορά διά την πρόληψιν ην έχει ότι όλοι κινδυνεύουσι να πάθωσι τι εργαζόμενοι και να σ κ ο τ ω θ ώ σ ι πρέπει να την αποσκορακίση, διότι και ο τοκιστής και ο έμπορος γράφων δύναται να πάθη τι τυχαίως ή εξ απροσεξίας. 

Πλείονα άλλοτε. 

Γ. Π…ς. 

ΑΡΙΘ. ΦΥΛΛΟΥ 1927

ΕΤΟΣ ΙΑ’. 

ΠΑΤΡΑΙ, ΔΕΥΤΕΡΑ 23 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 1897 

ΣΤΟΝ ΤΑΦΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΗΣ 

Ήταν από τόση ώρα γονατισμένη μπροστά στον τάφο του, σκυμμένη απάνω στον ξύλινο σταυρό του. Τα άταχτα μαλλιά της είχανε ξεπλεχθή κι’ επέφτανε χάμου στό χώμα και εφαινόσαντε σάν να το φιλούσαν κρυφά, κρυφά. Η ντυμασιά της ήτανε. .. αχ και ποιός δεν μπορεί να το μαντεύση. Τι άλλη ντυμασιά  της έπρεπε παρά μαύρα, κατάμαυρα είσα με πού θα  ‘πέθαινε! 

Το πρόσωπό της δεν εφαινότανε· τόσο πολύ είχε πλησιάσει στη γη. Μοναχά τα δάκρυα έφαινόσαντε που τρέχανε σωρό, σαν βροχή. Καμμιά φορά δε κάτι άξαφνοι τιναγμοί έδειναν σημείο πώς ήτανε ζωντανή, γιατί όποιος θα την έβλεπε, θα την ‘νόμιζε γιά άγαλμα· τόσο ακίνητη ήτανε. 

Ευρισκότανε μοναχή, καταμόναχη, μέσα σ’ εκείνους όλους τους τάφους, σ’εκείνα τα άγια χώματα που έκρύφτανε μέσα τους, τόσα ένδοξα παλληκάρια, τόσους μάρτυρας της πατρίδος…. 

Καμμιά φορά δε μέσα σε ‘κείνη τη νεκρική σιγή πού ‘βασίλευε, άκουγότανε, ένας γεροπλάτανος, που ήτανε εκεί κοντά, να βογγάη αγάλια αγάλια, σάν νάκλεγε κι’ αυτός για τα τόσα άμοιρα παλληκάρια πού ήσαν θαμμένα από κάτω στον ίσκιο του, και τόσο κρυφά, σαν να ‘φοβότανε μην πάη και τα ξυπνήση από τον βαθύ τους και γλυκό ύπνο. … 

Κάποτε, κάποτε εδιάβαιναν από ‘κείθε από ένας ένας οι στρατιώτες, μα κι αυτοί χλωμοί με σκυμμένο κάτω το κεφάλι.  Κάπου κάπου δε ‘φαινότανε και κάνα δάκρυ να λαμπυρίζη μέσα στα μάτια τους. ‘Εκαναν σαν ξεχασμένοι το σταυρό τους μα καθώς βλέπανε την δυστυχισμένη εκείνη μάνα που βρίσκονταν βουβή εκεί χάμω, τότε τους έπιανε ένα παράπονο και τα δάκρυα τόσο πολύ ετρέχανε, ώστε εφεύγανε πάλι, γιατί δεν μπορούσαν να βαστάξουν από την λύπη. Εφεύγανε όμως με ήσυχο σαν νεκρικό βήμα, γιατί ίσως δεν θα θέλανε να τους δή εκείνη η άτυχη. 

Το είχε μονάκριβο ή άμοιρη εκείνο μόνο το παιδί της είχε απομείνει. Είχε κι’ άλλο ένα λεβεντόπαιδο, το καμάρι της γειτονιάς μα ! της άτυχης της το πήρε κι’ αυτό άσπλαγχνα ο χάρος. Οκτώ ημέραις έδερνότανε απάνω στο κρεβάτι του, χωρίς καμιά ελπίδα, και στης εννιά πέθανε στην αγκαλιά της. Ο θάνατός του της έκαψε την καρδιά. Αλλά μέσα στην τόση απελπισία της, μέσα σ’ αυτό το σκοτάδι έφεγγε σαν μικρό φώς πού μπορούσε να ελπίζη, το άλλο της το παιδί, αχ αυτό που ήτανε τώρα μπροστα της μέσα στον τάφο. Η δύστυχη, το είχε κρυφή χαρά και είχε μια τόσο καλή καρδιά · με κανένα ποτέ δεν είχε μαλώσει, όλος ο κόσμος είχε να πη γι’ αυτό.

  Αλλοίμονο όμως ήρθε ο πόλεμος και της το πήρανε κι’ αυτής. “Εφυγε χαρούμενο, με χίλιαις ελπίδες πώς θα γυρίση, την εμάλωσε μάλιστα όταν την είδε πού έκλαιγε, γιατί του έφαινότανε πώς ήτανε κακό. Από το στρατόπεδο της είχε στείλει τρία γράμματα και της έγραφε πολλά. Ύστερα από κείνα δεν έλαβε άλλο. ‘Αρχισε κι’ ανησυχούσε και έγραφε άκοπα γράμματα μα ! αλλοίμονο απάντησε καμιά. Τότε απελπίστηκε, άρχισε να φοβήται, έκλαιγε πολλαίς φοραίς χωρίς να το θέλη, έδερνότανε, ετραβούσε τα μαλλιά της, γιατί της εφαίνετο σαν κάτι να της έλεγε μέσα της πώς της το σκοτόσανε το παιδί της. 

Δεν είχε άλλο να κάμη παρά να γράψη στο λοχαγό του, οποίος ήτανε φίλος του παιδιού της από πρώτα. “Εστειλε λοιπόν γράμμα και τον παρακαλούσε να της γράψη αν ζη το παιδί της ναι ή όχι και να μή της το κρύψη διόλου.

Επερίμενε αρκεταίς ημέραις, μα αυτής της φαινότανε πώς η ημέρα ήτανε χρόνος. Είχε μεγάλη αγωνία, στο κρεβάτι δεν είχε πέσει, να κοιμηθή δεν μπορούσε.  Είχε μία στενοχώρια απερίγραφτη. 

Έκαθότανε μέσα κλεισμένη νύχτα μέρα, κι’ άλλη δουλειά δεν έκανε παρά έδιάβαζε της τρείς επιστολαίς του παιδιού της. 

Μία ημέρα όμως εκεί που καθότανε σκυμμένη  απάνω ‘ς το τραπέζι ακούει να  κτυπάνε την πόρτα της. Πετάχτηκε αμέσως από την θέση της κι’ επήγε κι άνοιξε την πόρτα. Το γράμμα που περίμενε ήρθε. Το πήρε στα χέρια της αλλά εδίσταζε να το ανοίξη. Της ήρθε σαν σκοτούρα κι’ επήγε κι’ εκάθησε στην καρέκλα. Εκεί το άνοιξε τα μάτια της ελάμπανε σαν του αστρίτη και ετρέχανε απάνω στο γράμμα εδώ κι’ εκεί; ‘Εψαχνε να δη μήν έγραφε για… θάνατο. 

Άξαφνα βγάνει μια φωνή σπαραχτική  και πέφτει χάμω λιποθυμισμένη. 

Εδιάβασε η άμοιρη τον θάνατο του παιδιού της. 

Οι γειτόνοι είδανε τον γραμματοκομιστή, μα δεν ξέρανε πώς έτρεχε τέτοια δουλειά. Τον έρωτήσανε από πούθε ερχότανε και αφού έμαθανε πως ήτανε από το στρατόπεδο ήσυχάσανε, γιατί ενόμισαν πως το έστελνε το παιδί της.  Ύστερα από λίγαις  μέραις είδανε το σπίτι της κλειστό. ‘Αρχισαν ν’ ανησυχούνε. Ναι μεν δεν την έβλεπαν γιατί δεν έβγανε από τότε που έφυγε το παιδί της, μα τώρα νάναι κλειστό και  το σπίτι της κάτι κακό πράγμα θα έγινε.  Ερώτησαν λοιπόν εδώ, εκεί, εγύρισαν όλα τα γνώριμα σπίτια, μήπως την είδαν,  αλλά παντού όπου κι αν ρώτησαν, δεν ήξευραν γι’ αυτην τίποτε.  Μια, μέρα όμως ‘κεί που ρωτούσαν, έμαθαν πως την είδαν ντυμένη κατάμαυρα κι’ εμπήκε σ’ ένα ατμόπλοιο πού έφευγε για  το στρατόπεδο… 

Αχέρων

ΑΡΙΘ. ΦΥΛΛΟΥ 1937 

ΠΑΤΡΑΙ, ΠΕΜΠΤΗ, 4 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 1897 

ΕΤΟΣ ΙΑ’. 

Ο ΕΦΕΔΡΟΣ

Δόσατέ μου σας παρακαλώ κύριοι ό,τι ευχαριστείσθε για να πληρώσω τον ναύλο να πάω στο σπήτί μου…

Τας λέξεις ταύτας απηύθηνε προς όμιλόν τινά, μετ΄ενδομύχου λύπης, ως εδείκνυε το πρόσωπόν του το καταμέλανον, το οποίον ιδρώς περιέβρεχεν, άνθρωπος μετρίου αναστήματος, φέρων ενδυμασίαν χωρικήν πλήν του σάκκου και του πίλου,κ άτινα αντικαθίστα η βλούζα και το πηλίκιιον.  Ήτο στρατιώτης της ηλικίας οτυ 85, ήν οι κυβερνήται μας τώρα εθεώρησαν περιττήν πλέον και προς απόλυσίν της ενόμισαν καθήκόν των μόνον, να εκ΄δωσωσι το σχετικόν περί τούτου διάταγμα, αδιάφορον αν οι ατυχείς ούτοι στρατιώται στερούνται μέσων προς επάνοδος εις τας εστίας των.  Και ως εκ τούτου βλέπεις στρατιώτης καταλιπόντα  τέκνα και σύζυγον ή φέροντας γονείς και αδελφάς, σπεύσαντα εις την φωνήν της Πατρίδος, μη ελπίζοντα να επανέλθη και αφίταντα εν τη οικία του την λύπην και την δυστυχίαν να επαιτή τι;  Να επαιτή τον ναύλον της επανόδου του εις την προσφιλή του οικίαν.

Οία ειρωνεία!  Οίος εξευτελισμός!

Ο πρώην σφριγών υπό του ιερού προς την Πατρίδα ενθουσιασμού, ο μεταβάς εις το πεδίον της τιμής καθάριος εύρωστος, υγιής, χαίρων, επανέρχεται νύν καταπεπονημένος, άπελπις, φθειριών και το χείριστον επαιτών και πηγαίνει;  ‘Α!  πικρόν μειδίαμα αναβαίνει επί των χειλέων μου, αποτέλεσμα του ψυχικού πόνου, όστις με καταλαμβάνει αναλογιζόμενος τι υπέφερε και τι θα υποφέρη ο δυστυχής Έλλην, ένεκεν της επαισχύντου αναλγησίας των κυβερνητών του, πηγαίνει ο τάλας στρατιώτης να εύρη όπως κατέλιπεν την οικίαν του, τα τέκνα του την σύζυγόν του;  Πηγαίνει ν΄ανακουφισθή εκ των φρικτών ταλαιπωριών άς υπέστη εις το στρατόπεδον;  Όχι.  Πηγαίνει να εύρη την οικογένειάν του πεινώσαν, ελεεινή, γυμνητεύουσαν ήδη, πηγαίνει να εύρη τα κτήματά του ακαλλιέργητα, σχεδόν φθίνοντα, πηγαίνει ο τάλς να ριφθή πάλιν, μη δυνάμενος άλλως να πράξη ά τε βλέπων το φάσμα της πείνης να τον πλησιάζη, να ριφθή πάλιν εις τον βιοπαλαιστικόν αγώνα, να μοχθήση να κοπιάση υπερανθρώπως, διότι ο δυστυχής αισθάνεται την πείναν κρούουσαν αδιαλείπτως την θύραν της οικίας οτυ και νομίζει ότι ακούει τα τέκνα του πεινώντα κλαίοντα, τείνοντα προς αυτόν τας χείρας να ζητώσιν άρτον….

Τον εκάλεσε τότε η Πατρίς προς βοήθειαν, τον ήρπασεν εκ της εστίας του ίνα τον μεταφέρη εις το πεδίον των μαχών, να πολεμήση, ν΄αποθάνη, τα οποία ούτος ευχαρίστως ήθελεν υπομείνει χάριν αυτής.

Τώρα η αυτή ιδία Πατρίς τον εγκαταλείπει εις το έλεος του Θεού, τώρα πλέον δεν τον γνωρίζει, τώρα δεν είνε το τέκνον της εκείνο, ού επικαλείτο την συνδρομήν, δεν είνε τώρα ο υπερήφανος στρατιώτης της, δεν τον γνωρίζει πλέον.

Τώρα δεν είνε δι΄αυτήν τίποτε και ομοιάζει σαν να του λέγη

-Πήγαινε εις την εστίαν σου, επάνελθε εις τα τέκνα σου, δεν μοί χρειάζεσαι πλέον.

Και όταν ο τάλας αντείπη την έλειψιν των μέσων, στρέφει αύτη τα νώτα και απέρχεται προσσποιουμένη ότι δεν ήκουσεν αυτόν….

Αλλά δεν πταίεις σύ τάλαινα Πατρίς.  Όχι, δεν πταίεις σύ.  Πταίουν οι διά τυχοδιωτικών μέσων γιγνόμενοι εκάστοτε κυβερνήταί σου, αυτοί πταίουν αυτοί σε ητίμασαν, αυτοί σε κατέστρεψαν, αυτοί σε κατέσχισαν και σε κατέστησαν πτώμα…..

Θα έλθη όμως καιρός………. 

Αχέρων

ΑΡΙΘ. ΦΥΛΛΟΥ 1946 

ΠΑΤΡΑΙ, ΚΥΡΙΑΚΗ 14 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 1897

ΕΤΟΣ ΙΑ’. 

ΟΙ ΑΙΣΙΟΔΟΞΟΙ 

Μπα ! πίσω πόλεμο; δεν εντρέπεσε αδελφέ ! … ούτε στ’ όνειρό σας δεν πρέπει να το φαντάζεσθε… Δεν θέλουν έλεγχον… ο έλεγχος θα μας σώση, θα μας δώση  την ησυχίαν μας… θα σωθούμε … 

Και όλο θα μας σώση ο έλεγχος εγκρίνιαζε κεκυφός τι γερόντιον…. 

– Τι βρ’ αδελφέ πόλεμο; τα ίδια πίσω; δεν λέτε έλεγχο παρά πόλεμο· η ήττα μας (!) μάς έσωσε και ο έλεγχος θα μας σωφρονίση. Γιατί αν νικούσαμε θα το επέρναμε απάνω μας, θα ετρελλαινόμεθα: καλλίτερα που ήλθαν έτσι τα πράγματα… 

Επρόφερε μετά θράσσους ένας υπάλληλος ανώτερος … 

‘Ετριψα καλά τα μάτια μου, τους κύτταξα, τους παρετήρησα προσεκτικά, τους έκαμα ανατομίας με τους οφθαλμούς μου, μήπως δεν είδα καλά, μήπως και ηπατήθην…. 

Δεν επίστευα ό,τι ήκουσα να το ειπή, να τολμήση να το προφέρη ένας, μα και και ο τελευταίος Έλλην. Και όμως το ήκουσα και είδα καλά ποιος το είπε δεν  ηπατήθην όχι, το είπε Έλλην, επιστήμων, νομοθέτης και …. ανώτερος υπάλληλος. Τάλαινα Πατρίς…. δεν επερίμενα να τα ακούσω. Ιδού λοιπόν πατριώται, ιδού αισιόδοξοι περί της καταστροφής σου. Εκοκκίνισα, εκιτρίνισα και εγώ δεν γνωρίζω πόσα χρώματα ήλλαξα εις το διάστημα της απαισίου συνομιλίας των. Φαντάζομαι την ψυχικήν τους γαλήνην, φαντάζομαι τον βρεφικόν ύπνο τους, φαντάζομαι τέλος την …. ευτυχία τους … 

Ευτυχείς αυτοί, αισιόδοξοι, ήρεμοι. διατί ; διότι ένικήθημεν, διότι επροδόθημεν, διότι ητιμάσθημεν, διότι ίσως, το οποίον δεν το ελπίζω να γίνη, νά αλυσοδεθώμεν και ταφώμεν δια παντός εν τη ατιμία … 

Ευχαριστήθησαν διά την ήτταν μας, διότι θα το επέρναμε επάνω μας (!) θέλουν τον έλεγχον, διότι θα μας σωφρονήση!!, διότι τους αρέσει, τους ευχαριστεί.. 

Και ποιοι είνε αυτοί ; Α! ιδού, έλληνες, επιστήμονες. Μάλιστα. Αυτοί οίτινες έπρεπε να φωνάζουν νυχθημερόν εις τους άλλους τον επερχόμενον κίνδυνον, αυτοί οίτινες γνωρίζουν τι εστί έλεγχος και ποία τα αποτελέσματα αυτού. 

Γνωρίζουν ότι έλεγχος είνε καθώς η φθίσις, ήτις κατατρώγουσα το σώμα του ανθρώπου, τον μαραίνει και τέλος τον αφανίζει. Το γνωρίζουν αυτό. Και όμως υποστηρίζουν ν’ αποθάνωμεν τον διά φθίσεως θάνατον, άδοξοι, καταφρονημένοι, επικατάρατοι υπό των προγόνων τε και υπό των επερχομένων ελληνικών γενεών παρά να αποθάνωμεν ένδοξοι επί του πεδίου της τιμής, ευλογούμενοι υπ’ αυτού του Θεού και αποδεικνύοντες τοις χαμερπέσιν Γερμανοεβραίοις και εις τους ακολούθους τούτων πώς ξεύρει ο Έλλην να ζη και ξεύρει πώς ν’ αποθάνη …. 

Οίμου τάλαινα Πατρίς …. 

Αχαίρων 

ΑΡΙΘ. ΦΥΛΛΟΥ 1960 

ΠΑΤΡΑΙ, ΚΥΡΙΑΚΗ 28 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 1897 

ΕΤΟΣ ΙΑ’. 

Ο ΤΙΜΩΡΟΣ ΚΑΙ ΕΚΔΙΚΗΤΉΣ

…Και τον είδον το μαστίγιον ανά χείρας έχοντα, αυστηράν την όψιν, μαστιγούντα και εκδιώκοντα αυτούς, οίτινες κάτω την κεφαλήν νεύοντες, έφευγον όπως κρυβώσιν εις μέρος τι μάλλον σκοτεινόν, μάλλον αόρατον, ένθα ίσως ήλπιζον να εύρωσι προσωρινήν ησυχίαν και …ανάπαυσιν. Εφόρουν ακόμη την υπ᾽ αυτών κηλιδωθείσαν εκ του αίσχους των στολή, ουζί όπως μετά των τους βαθμούς εκδεικνυόντων άστρων.

Το πιλικιόν των δεν είχε πλέον τας γραμμάς εκείνας….ούτε ο Σταυρός μετά του Στέμματος εφαίνετο επ΄αυτού.   Οι την ηχηράν και ολίγον σπασπωδικήν φωνήν παράγοντες πτερνιστήρες έλειπον· Η δε ενίοτε γρυλλίζουσα σπάθη…..απουσίαζεν.

Έφευγον, έφευγον ως οι τελευταίοι κατάδικοι:  η δεν κηρινή μορφή των προεκάλει την λύπην και τον οίκτον. Ταυτοχρόνως ηκούετο η σάλπιγξ λυπηρώς ηχούσα την….καθαίρεσιν.

Και ανεμνήσθην του Χριστού εκδιώκοντος εκ του ναού τους αργυραμοιβούς και διαφόρους πωλητάς, οίτινες εβεβήλουν τον οίκον του πατρός του πωλούντες και ….αγοράζοντες.

Οποία αλληγορία και ….ομοιότης.

Τους εξεδίωκεν ο Χριστός, διότι υπό την πρόφασιν της προσευχής εισήρχοντο και επώλουν και εμπορεύοντο.

Τους εξεδίωκεν ο Στρατηγός διότι υπό το πρόσχημα και την πρόφασιν ότι θα υπηρετήσουν και θεραπεύσουν την Πατρίδα την…..

Και εις αμφότερα προδοσία και βεβήλωσις.

. . . . . . . . . . .

Τους παρετήρουν μετά οίκτου, έβλεπον την μάστιγα πίπτουσαν άσπονδον και ανεηλεή επί της ράχεώς των, επί του προσώπου των.

Ρίγος με κατέλαβε. Ετόλμησα  ο τάλας να ρίψω μίαν ματιάν επί του πελωρίου Στρατηγού, αλλ’ έν σοβαρόν βλέμμα του τόσον σεβασμόν και φόβον συνάμα μοι ενέπνευσε, ώστε αυθωρεί ένευσα προς την γήν.

Και ήκουον την φοβεράν και βροντώδη φωνήν του συγχεομένην μετά των κρωγμών της μάστιγος να λέγη.

«Άνανδροι…. Προδόται…. αφανίσθητε» ….

Και ηννόησα ευθύς οποίον έργον ετελείτο, οποία καταδίκη εγίγνετο και οποία σωτηρία προεκηρύσσετο….

Τότε η καρδία μου η εκ του φόβου ψυχρανθείσα, εθερμάνθη ολίγον και ανεσκίρτησε και …. ετόλμησα να αιωρήσω πλάνον τι και περιδεές βλέμμα επί του στρατηγού….

Έτερον τότε θέαμα με κατέστησε σχεδόν εννεόν.

Άνωθεν και πέριξ του Στρατηγού είδον, την κόμην μακράν και πάλλευκον έχοντας, τον Κολοκοτρώνην και Καραϊσκάκην, τον Κανάρην και Μιαούλην και εν κύκλω πάντας τους λοιπούς ήρωας και ελευθερωτάς μας.

Τους έβλεπον με άπληστον όμμα, η δεν καρδία μου έπαλλεν ευφρόσυνος και ηγάλλετο…

Έβλεπον τους ημιθέους εκείνους, τους ατρομήτους εκείνους ήρωας, παρισταμένους εις την εκτέλεσιν της δικαίας εκείνης τιμωρίας, ωσανεί να ήθελον διά της παρουσίας των να επιδοκιμάζουν την σωτήριον και εκδικητικήν ταύτην πράξιν του Στρατηγού και ήμην ευδαίμων….ευτυχής….πλήν….. εκκωφαντική βροντή μετά τυφλωτούσης αστραπής με έφερεν εις….το γραφείον μου καθήμενον και πρό εμού έχοντα ανηρτημένην την εικόνα του Στρατηγού ανά μέσον των εικόνων των ημιθέων του εικοσιένα….      

Αχέρων

ΑΡΙΘ. ΦΥΛΛΟΥ 1962 

ΠΑΤΡΑΙ, ΤΡΙΤΗ 30 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 1897 

ΕΤΟΣ ΙΑ’. 

ΗΜΕΡΑ ΤΗ ΗΜΕΡΑ

«ΚΑΙ ΑΥΤΟ ΘΑ ΠΕΡΑΣΗ»

Βαρύς υπό των εθνικών συμφορών μετέβην μετά τίνων φίλων μου ή μάλλον εφέρθην υπ΄αυτών είς τι ποτοπωλείον, όπως, κατά την εν Πάτραις συνήθειαν λάβωμεν το ορεκτικόν. Εισήλθομεν εντός εγώ δε εσκοτισμένος υπό πολλών σκέψεων και ιδεών καθίσας ερέμβαζα, ουδόλως προσέχων εις τας ευτραπέλους γλυαρίας των ομοτραπέζων μου.  Και τοι τους παρετήρουν οι οφθαλμοί μου, εγώ όμως δεν τους έβλεπον ή μάλλον τους έβλεπον αλλά δεν τους εώρων.

Κυριολεκτικώς είχα πελαγώσει εν τη ρέμβη του απείρου, εν τη υπνωτική και συνεφώδει εκείνη ατμοσφαίρα…..

Μόνον, ότε εμέλλομεν να πίωμεν, εισήλθον εις την πραγματικότητα και έλαβον το προσφερθέν ποτήριον ίνα πίω.

Και προς στιγμήν διελύθησαν τα μελανά και σκοτεινά νέφη, άτινα με περιεκύκλουν.

Έλαβον το ποτήριον και αναισθήτως έφερον εις τα χείλη μου τούτο.

Αίφνης εσταμάτησαν οι οφθαλμοί μου επί του τοίχου, επί τινος καλλιτεχνικού πλαισίου όπερ είχε καλλιτεχνικώς γεγαμμένας τας λέξεις:

Κι’ αὐτὸ θὰ περάσῃ

Θα περάση κι᾽αυτό, έλεγε· ποίον;  Τι ήθελον αι λέξεις αύται να είπωσιν;  Εσκέφθην…..

Θα περάση το έτος αυτό το δυστυχές το άθλιον, το υπό πάσαν έποψιν κακόν;

Θα περάση το δυστύχημα και το πένθος της ταλαίνης Πατρίδος, το τόσον σκληρόν και ανέλπιστον;

Ά μήπως ήθελε να είπη ότι θα περάση κι᾽ αυτό το εν τω ποτηρίω ποτόν και ότι ένεκεν τούτου χρήζει νέου τοιούτου;

….Αγνοώ ….

Και εσκέφθην την ιδεώδη, την πραγματικήν, την στερεότυπον εφ΄όλων των πραγμάτων αλάνθαστον αυτήν αλήθειαν.

Και εβυθίσθην εν τω απεράντω πελάγω των σκέψεων….

Και μοί εφάνη ως να είδον εν τω απείρω γεγραμμένην ταύτην την λέξιν:

Έλπιζε.

. . . . . . . . .

Όταν εξήλθομεν του ποτοπωλείου η καρδία μου ήτο ολιγώτερον βεβαρυμένη, ανέπνεον ανετώρερον, διότι μοί εφάνη ότι και αυτή η λαθραίως επί του προσώπου μου πνεόυσα γλυκεία και ναρκωτική αύρα, μοί εφάνη λέγω, ότι και αυτή ως να μοί εψιθύριζεν εις το ούς μου, ηδονικώς

Έλπιζε……

                                                                                         Αχέρων

ΑΡΙΘ. ΦΥΛΛΟΥ 1963 

ΠΑΤΡΑΙ, ΤΕΤΑΡΤΗ 1 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1897 

ΕΤΟΣ ΙΑ’

ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ

Τα υψηλά αλώνια άρχισαν να ευμοιρούν ολίγων περιπατητών.  Η γραφικωτέρα θέσις της πόλεώς μας, η μαγευτική αυτή είνε· βλέπεις την δύσιν του Ηλίου· βλέπεις αυτόν κόκκινον εκ της θερμότητος σπεύδοντα να λουσθή.

Χ

Τα δενδράκια πρό πάντων αυτής της πλατείας των υψηλών αλωνίων, είνε κάτι τι έξοχον, ποιητικόν· μοιάζουν σαν μποκεδάκια το ένα κοντά στο άλλο αδελφωμένα σαν να φιλιώνται, σαν να κρυφομιλούν.

Χ

Ημείς όμως δεν την εκτιμώμεν· μόνον η φύσις και οι ξένοι επισκέπται· ημείς τίποτε.

Χ

Και επειδή ο λόγος περί πλατείας, αυτή η πλατεία του Αγ. Γεωργίου ομοιάζει σαν αποχερσωθέν χωράφιον. Ανωμαλία εδάφους πρωτοφανής διά πλατείαν. Αυτή η ιστορικοτέρα, η τόσας αναμνήσεις εθνικάς περικλείουσα, αυτή είνε η πλέον εγκατελελειμμένη· μερικά ασθενικά, φθισικά δενδράκια κι’ αυτά εγκαταλελειμμένα υπάρχουν, και εις το μέσον η λιμνάζουσα ενίοτε στέρνα.

Χ

Μετ’ ολίγον θα έχωμεν τελείαν και υπό πάσαν έποψιν την Παντάνασσαν πρώτην εκκλησίαν εν τη Ελλάδι. Έν κόσμημα αξιόλογον της πόλεως. Μένει μόνον να γείνη η πρό της εκκλησίας πλατεία, δηλαδή το πρό αυτής νύν τετράγωνον αυτό όμως εις το…μέλλον.

Αχέρων

ΕΤΟΣ ΙΑ’. 

ΑΡΙΘ. ΦΥΛΛΟΥ 1985 

ΠΑΤΡΑΙ, ΣΑΒΒΑΤΟΝ 23 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1897 

ΚΑΙ ΣΥ ΒΡΟΥΤΕ;

Τέλεον απογοητευμένος, ανεγίνωσκον εν τω αναγνωστηρίω τας τοσούτον φρικτάς αποκαλύψεις των διαφόρων εφημερίδω διά την ήτταν μας, ήτις ήδη αποδεικνύεται προεσχεδιασμένη.

Βαθεία η σιγή επεκράτει· μόνον ξηρός τις βηξ κάποτε ηκούετο και τίνες μονόλογοι ομοιάζοντες ολίγον προς μυκηθμούς και την επιδοκιμασίαν ή τουναντίον, των αναγιγγνωδκομένων δηλούντες.

Εκ τω μέσω όμως της σιγής ταύτης ακούεται αίφνης μικρός θόρυβος μετατιθεμένου καθίσματος· συγχρόνως δε επιφωνήματά τινα αγανακτήσεως μάλλον ή απορίας και κύριός τις λέγων προς έτερον ταύτα:

-Φρίκη φίλε μου φρίκη….απελπισία!  γι΄αυτό λοιπόν ηττήθημεν χωρίς να νικηθώμεν τας απάτριδας!…….   γι΄αυτό έλεγον άνανδρον και δειλόν τον στρατόν μας διά να καλύψουν το αίσχος των….οι δείλαιοι…..διατί εγκαταλείφθη το Μάτι….η Λάρισσα; Μη και είχομεν έλλειψιν επιτηδείων, μήπως ενικήθημεν, μήπως εδειλίασεν ο στρατός μας πολεμών;  …τους αθλίους· όχι!  όχι!

-Μα τότε λοιπόν διατί;  Μήπως και….

-Ιδού διατί· ιδού· διότι υπεχωρούμε· ουδόλως πολεμούντες και διότι ηττήθημεν νικώντες· τα εννοεις λοιπόν τι σημαίνουν αυτά τα οξύμωρα σχήματα;  Τα εννοείς; ….Δυστυχής Ελλάς! Πάντοτε και εν τη καρδία σου ακόμη θα ενδιαιτώνται οι καταστροφείς σου;  Καλά οι εξωτερικοί σου εχθροί, οι οποίοι αναφανδόν σε επολέμουν, σε επεβουλεύοντο, σε κατεδίωκον · αλλά αυτοί…..αυτά τα τέκνα σου; Πόσον ομοιάζεις τάλαινα τον Καίσαρα πόσον τον ομοιάζεις.  Και αυτός ο δύστηνος εχθρούς ενόμισε μόνον εκείνους, οίτινες φανερά τον επολέμουν, αγνοών ότι και εν τω οίκω του και μεταξύ των προσφιλεστάτων αυτώ ενυπήρχον οι δολοφόνοι του· και ότι εδολοφονείτο μη δυνάμενος ακόμη και τότε να πιστεύση, ότι οι φίλτατοι αυτώ οικείοι του τον εδολοφόνουν, εφώναξεν απελπιστικώς:

«Και σύ Βρούτε;»

Πόσον αρμόζει και εις σε αθλία Πατρίς ν’ αναφωνήσης, περιχεομένη υπό των αιμάτων των ρεόντων εκ των τραυμάτων σου λυπηρώς και μάλλον οικείως:

«Και σείς τέκνα μου;»

Πώς ενεπαίχθημεν οι ταλαίπωροι…πόσον ηπατήθημεν…..τους δολοφόνους!…..

-Μα μήπως είνε τυχόν υπερβολικά, υπέλαβεν ο έτερος κύριος δειλώς.

-Υπερβολικά; Αυτά υπερβολικά;…

Εάν ήταν υπερβολικά ή και ψευδή έπρεπε αμέσως να διαψευσθώσιν και να φυλακισθώσιν οι ταύτα αποκαλύπτοντες αλλά αλλοίμονον · όλα είνε αλήθειαι πικραί μεν δι’ ημάς, δι’ αυτούς όμως…

Και έβηξεν σπασμωδικώς.

Και πάλιν η προτέρα σιγή επανήλθε, αλλά μελαγχολικωτέρα και μάλλον νεκρική….

Εν τω μέσω ταύτης ανεμνήσθην των αποφράδων εκείνων ημερών, ας η μία μετά την άλλην κατέφθανον αι ειδήσεις περί εγκαταλείψεως δ ι α δ ο χ ι κ ώ ς των διαφόρων θέσεων. Και ανεπόλησα την θλίψιν, ήτις πάντας κατέλαβεν επί τούτοις, την απογοήτευσιν, την απελπισίαν…

Και ενεθυμήθην τας παννυχίους εκείνας συζητήσεις επί των τριόδων και πλατειών και των διαφόρων κέντρων και την από τότε αμφιβολίαν του λαού ως προς την διεύθυνσιν του πολέμου· την οσημέραι επαυξάνουσαν ιδέαν περί της προσχεδιασθείσης ήττης μας και νύν ταύτην επιβεβαιουμένην….

Δεν ηδυνήθην πλέον να μείνω εντός, αι χείρες μου σπασμωδικώς εκινούντο και σκοτοδινία ήρχισε να με καταλαμβάνη, ηγέρθην και εξήλθον, ίνα αναπνεύσω ολίγον την εσπερινήν αύραν, και ίνα άλλαι ιδέαι εισχωρήσουν εις το εσκοτισμένον κρανίον μου….

Και ενώ εβάδιζον σύνοφρυς, σκεπτικός ανεμνήσθην πάλιν το του Καίσαρος:

«Και σύ Βρούτε;» ..,…

                                                                                         Αχέρων

ΑΡΙΘ. ΦΥΛΛΟΥ 1992

ΠΑΤΡΑΙ, ΠΕΜΠΤΗ 30 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1897 

ΕΤΟΣ ΙΑ’. 

ΠΑΡΕΡΓΑ

Η ΜΟΥΣΙΚΗ

Αντιθέσεις επί αντιθέσεων.

Η πλατεία ήτο κατάμεστος κόσμου, ήτο αληθές ανθρωποστίβαγμα· πληθώρα εκ του θήλεως ή του ωραίου, όπως θέλετε, φύλου, οι κομψευόμενοι ντιστεγκέδες και αυτοί εις ουχί  μικράν ποσότητα ήσαν. Τα καθίσματα των πέριξ της πλατείας καφενείων και ζαχαροπλαστείων πλήρη μέχρις ενός. Τα πολυτελή και μοδέρνα (;) γλυκίσματα και διάφορα ποτά επηγαινοήρχοντο ακαταπαύστως και κατεβροχθίζοντο ανηλεώς.

Τα γελαστά και φαιδρά πρόσωπα πάντων και πασών εδήλουν την υπερπληρούσαν αυτούς χαράν και ψυχικήν τέρψιν, αι δε μετά πολλής επιτετηδευμένης στωμυλίας συνδιαλέξεις των επλήρουν τον πνέοντα αραβίαν όλον ασφυκτικόν και στενόν εκείνον χώρον του πηγαινοερχομού.

Εδώ γέλωτες και καγχασμοί ένεκεν επιτυχίας αστεϊσμού τινος, εκεί τρυφεροί χαιρετισμοί επακολουθούμενοι από ρεβερέντσιαις ήγουν από εδαφιαίας υποκλίσεις, παρέκει βλέμματα υπόπτου προελεύσεως στεναγμοί και που και….. επιψαύσεις…. Διατί η τοσαύτη συνάθροισις και πληθύς; Μήτοι και σπουδαίον τι μελετάται; Μήτοι (ένεκεν του δεσπόζοντος κατά τον αριθμόν ωραίου φύλου) και προμηνύεται συλλαλητήριον προς αποσκοράκισιν της ασκόπου πολυτελείας και υποστήριξιν της εγχωρίου βιομηχανίας;…. Όχι,  ούδεν εξ αυτών· ούτε το πρώτον, διότι εις τα σπουδαία τρέχομεν ως αι χελώναι και βαδίζομεν ως οι καρκίνοι, ούτε το δεύτερον, διότι τούτο διαψεύδουσιν οι περικαλλείς ανθώνες και ορνιθώνες, οι εναέριοι ούτως ειπείν, οι επί των κεφαλών των γυναικών στηριζόμενοι. Αλλά διατί λοιπόν;… Ά! σύνηθες· θα παιανίση η μουσική και…. ιδού ακούεται το τύμπανον αυτής ερχομένης…….

. . . . . . . . .

Η μουσική ήλθεν…. παιανίζει ήδη το εμβατήριον. Πάντες ανακουφίζονται· πόσον ωραία παιανίζει· πόσον καιρόν είχομεν να την ακούσωμεν. Φαντάσου εννέα όλους μήνας χωρίς μουσικήν…. πώς υπεμείναμεν· αλλά τώρα πλέον. . . . τα πάντα βαίνουσιν κατ΄ευχήν. . . . . . 

Και ενώ η μουσική επαιάνιζε μελωδικώτατα και οι πάντες ηγάλλοντο και αι γαστέρες πολλών επληρούντο πολυδαπάνων του ενός κατόπιν του άλλου ερχομένων γλυκισμάτων, εν μια άκρα της πλατείας θα έβλεπε τις μικράν ομάδα προσφύγων ρακενδύτων και ριγούντων, εκ των οποίων άλλοι μεν καθήμενοι οκλαδόν κατεβρόχθιζον απλήστως μικρόν τι τεμάχιον άρτου, άλλοι δε όρθιοι, κεκυφότες και την απελπισίαν εζωγραφισμένην έχοντες εν τω προσώπω, περιλύπως εθεώντο τον εν τη πλατεία ποικιλόχρωμον και φαιδρόν συρφετόν. . . . 

Οποία ειρωνική αντίθεσις!..,…

. . . . . . . . .

Πόσον ωραία, πόσον καταλλήλως πόσον ειρωνικώς ήθελες ανακράξει το αθάνατον εκείνο, ώ Αίσωπε:  «τῶν οἰκιῶν αυτῶν ἐμπιπραμένων οὖτοι ἅδουσιν, οἱ κοχλίαι!….»…….

Και μοί επανήλθεν η εντύπωσις εκείνη, ήν μοί παρήγαγεν η μουσική, προηγουμένην τινά εορτήν, παιανίσασα τον εθνικόν μας ύμνον.  Και πάλιν, ως και τότε τα ώτα μου εβόμβουν και μοί εφάνη ως να ήκουον και πάλιν τον ύμνον παιανιζόμενον ουχί ως ποτέ, ενθαρρυντικόν και μετά στόμφου, αλλά λυπηρώς, μετά δέους, και ειρωνείας και οιονεί προς ημάς την νεωτέραν γενεάν του 97 λέγουσαν «Δυστυχής παρηγορία, μόνο σ΄έμενε να λές | περασμένα μεγαλεία και διηγώντας τα να….κλαις ( ; ; )! »

Αλλοίμονον! . . . . . .

Αχέρων

ΑΡΙΘ. ΦΥΛΛΟΥ 1999 

ΠΑΤΡΑΙ, ΠΕΜΠΤΗ 6 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 1897 

ΕΤΟΣ ΙΑ’. 

Ο ΕΚΦΥΛΙΣΜΟΣ

Μεταξύ των πολλών και διαφοροτρόπων υπονομεύσεων προς κατάπνιξιν του εθνικού μας φρονήματος και αποκτήνωσιν ημών, υπό των ενόχων, παρουσιάσθη πρό τινων ημερών και η απαγόρευσις της παραστάσεως μερικών εθνικών δραμάτων υπό της αστυνομίας της πρωτευούσης κατ΄ανωτέραν εντολήν……

Απηγορεύθησαν δε ταύτα διατί νομίζετε ώ Έλληνες; Διότι είνε εθνικά, διότι είνε Ελληνικά· διότι εις την παράστασις εμφανίζεται το ελληνικόν μας ένδυμα, το ένδυμα των πατέρων μας, των ελευθερωτών μας, η φουστανέλλα, το φέσι, το τσαρούχι· διότι ακούονται κελαδούμενα τα αθάνατα των πατέρων μας άσματα, τα άσματα εκείνα, τα οποία αδόμενα ενεθάρρυνον τους πατέρας μας και έφερον αυτούς προς την ελευθερίαν, τα οποία και νύν αδόμενα μας ενθυμίζουν την Ελληνικήν γενεάν του 21, τα κατορθώματα αυτής και τον ιδικόν μας προορισμόν.

Χ

Γνωρίζομεν πόθεν πηγάζει η ανωτέρα αύτη εντολή της απαγορεύσεως.

Ώ της κουφότητητος, ώ της ηλιθιότητός των!…. Νομίοζουσιν ότι θα καταπνίξουν τοιουτοτρόπως το μένος, την οργήν τον πόθον της εκδικήσεως…..

Δεν θέλουσι να εμφανίζεται εις την  σκηνήν η φουστανέλλα, δεν θέλουσι να ψάλλωνται τα ελληνικά άσματα ·γνωρίζουσιν οι δόλιοι ότι εις ταύτα ο και πλέον αναίσθητος ο και πλέον τελευταίος Έλλην σκιρτά εκ του ενθουσιασμού, αναζωογονείται εν αυτώ το αίσθημα της πατρίδος, του καθήκοντος και παράγονται λαμπηδόνες, αρκεταί προς παραγωγήν ηθικής θερμότητος και εθνικού συναισθήματος εν τη ψυχρά και μαύρη αυτού καρδία.

Δεν θέλουσι την αναπτέρωσιν του εθνικού φρονήματος νύν, ότε έπρεπε να αναζωογονήται αυτό προς εξουδετέρωσιν της απογοητεύσεως, ήτις πάντας κατέλαβε, κατόπιν του εθνικού δυστυχήματος, όχι δεν θέλουσιν αυτό.  Θέλουσι και επιζητούσι διά διαφοροτρόπων καταχθονίων μέσων τον εκφυλισμόν μας. Θέλουσι να μας καταστήσωσιν αναισθήτους, ζώα, κτήνη, τοιούτους, ώστε να μην εννοώμεν τι γίγνεται ολίγον πέραν ημών υπ΄αυτών και των ομοίων των. Απαγορεύουσι την παράστασιν των μεστών αθωότητος, και θερμού πατριωτισμού, εθνικών δραμάτων, διότι γνωρίζουσιν οι οι δημοβόροι, ότι έφθασεν η ημέρα της κρίσεως, ότι ήγκικεν η ώρα καθ’ ην θέλουσι δώσει λόγον των πράξεών των, ότε και θα αμειφθώσι καθώς ειργάσθησαν….

Χ

         Πρέπει όμως καθώς ούτοι λαμβάνουσι τα μέτρα των ούτω και ο Ελληνισμός, το έθνος, πάς Έλλην να λάβη τα μέτρα του τα νόμιμα, τα συνταγματικά να υπερασπίση τον εθνισμόν του, διότι η απαλλοτρίωσις των ηθών μας θα μας θάψη και θα μας αφανίση και τότε… δε πρέπει πλέον να ονομαζώμεθα Έλληνες..

Τι κάμνωμεν όμως ημείς;  όχι μόνον δεν αντιδρώμεν προς τον ημέρα τη ημέρα προοδεύοντα εκφυλισμός μας αλλά και συντρέχομεν πάσαις δυνάμεσιν αναισθήτως και ασυνειδήτως προς επαυξησιν αυτού.

Υπακούομεν εις τας επιβούλους και αχρειωτάτας ανωτέρας εντολάς ως δούλοι Κάφροι και Ζουλού και το μάλλον χειρότερον δεχόμεθα αυτάς ου μόνον αγογγύστως, αλλά και μετά σιωπής αξιοστιγματίστου και παράδειγμα η μετά ευλαβεστάτης σιωπής αποδοχή της κατ’ ανωτέραν εντολήν απαγορεύσεως των εθνικών μας δραμάτων.

Άς ίδωμεν έως πότε.

Αχέρων.

ΑΡΙΘ. ΦΥΛΛΟΥ 2025 

ΠΑΤΡΑ, ΤΡΙΤΗ 2 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 1897 

ΕΤΟΣ ΙΑ’.

ΠΑΡΕΡΓΑ 

Η ΦΘΙΣΙΩΣΑ

Πόσον ωραία, πόσον θελκτική, πόσον χαρίεσσα ήτο πρίν. Φεύ! τώρα πόσον χλωμή, πόσον μελαγχολική, πόσον ρεμβώδης. Α! αυτή η κατάστασις την κατεβασάνιζε πολύ. Εκείνο το ελαφρόν, το μόλις των παρειών της εφαπτόμενον ερύθημα, το διαρκές εκείνο δώρον της φύσεως εξέλιπε. Την θέσιν του κατείχε το άνοστον, το περιφρονημένον χρώμα, το χλωμόν. Ουδείς ήδύνατο ν’ αναγνωρίση εν τη χλωμή εκείνη παρθένω την πρίν ζωηράν νεάνιδα, την τόσους αδηφάγους οφθαλμούς προς αυτήν ελκύουσαν, την πρίν ευπροσήγορον εν τοίς θελγήτρεις αυτης ωραιότητα …. Ουδείς ! 

Και εάν τις ανεγνώριζε ταύτην παρήρχετο μετ’ αδιαφορίας, περιφρονών τα ίχνη της πρίν υπ’ αυτού θαυμασθείσης νύν δέ εκλιπούσης ωραιότητος. Ουδείς πλέον τη ήτο φίλος· ουδείς προσέφερεν εις αυτήν ως τι εύοσμον ρόδον τον χαρίεντα αυτού και φιλοφρονα χαιρετισμόν. 

Και βεβαίως … 

Χ

Έπαυσαν πλέον αι αλησμόνητοι εκείναι νυκτεριναι διασκεδάσεις, καθ’ άς αύτη συνοδευομένη υπό της ρεμβώδους κιθάρας της έψαλλεν μελωδικώς ως δι’ αγγελικής φωνής τόσα ωραία άσματα· πέριξ δ’ αύτης τότε οι παρευρισκόμενοι γνώριμοι νέοι καθήμενοι κατέτρωγον διά των οφθαλμών, την μελανόφθαλμον και πολυθέλγητρον εκείνην κόρην. Αλλ’ όμως παρήλθεν ο καιρός εκείνος … 

Την ωραιότητα του προσώπου της και την λευκότητα αυτού διεδέχθη το απαισιον του φθινοπώρου χρώμα.· η φωνή της,  το Σειρήνιον εκείνο κελάδημα εχάθη, απωλέσθη, εξέλιπε και αποτέλεσμα τούτων … η διά παντός διακοπή των διασκεδάσεων και η εγκατάλειψις υφ’ όλων των πρίν θαυμαστών της.

Λείψανα των παλαιών θελγήτρων έμενον οι μεγάλοι και μαύροι ωραίοι εκείνοι οφθαλμοί, οίτινες μόνοι εν τω μέσω της … ωχρότητος, προσεπάθουν διά των ηδονικών των βλεμμάτων να υπενθυμίσωσι την εκλιπούσαν ήδη ωραιότητα. 

Χ 

Πάντες οι πρίν φίλοι, νύν μετεβλήθη σαν εις αγνώστους· ουδείς αυτήν επλησίαζε, διότι ήτο φθισιώσα. Καίτοι όμως εγνώριζε τούτο εις τους ερωτώντας αυτήν απεκρίνετο ερωτώσα: Είμαι ακόμη χλωμή; 

Εγνώριζε βεβαίως την υποσκάπτουσαν, βραδέως και κατ’ ολίγον την ζωήν της επάρατον εκείνην νόσον, απηχθάνετο όμως και να το λέγη. Εγνώριζνε ότι επ’ ολίγον ήθελε ζήση, αλλά δεν εδειλία. 

Το μόνον πράγμα όμως, το οποίον την κατελύπει ήτο ή των γνωρίμων αυτής εγκατάλειψης και αδιαφορία· αυτό την κατέτρωγε. Πλήρης δε αισθήματος και καρδίας έκλαιεν εκ τούτου. Ολίγον κατ’ ολίγον τα δάκρυα και αυτά εξέλιπον την δε προς τον κόσμον αγάπην διεδέχθη η αποστροφή και ολίγον τι το μίσος. Δι’ αυτήν ο ορίζων ήτο νεφελώδης και σκοτεινός, αποτρόπαιος εν τη μελαγχολία της, απειλητικός εν τη όψει της. 

– Τα πάντα απελπιστικά….

Ήδη προσήγγιζε το τέλος της· αλλά τίς εκ των οικείων της θα ετόλμα να εκτοξεύση τοιαύτην λέξιν ; …. 

Καθημένη η κόρη απέναντι της κρεμαμένης και προ πολλού σιγώσης κιθάρας της, έβλεπεν αυτήν περίλυπος. Δεν ηδύναντο φεύ ! Οι πρίν ωραίοι και χυτοί αυτής δάκτυλοι τότε οστεώδεις να εγγύσωσι και κρούσωσι ταύτην. Και παρατηρούσα ταύτην απερροφάτο και εβυθίζετο τίς οίδε εις ποίας μαγικάς και φαντασιώδεις εκστάσεις, εις ποία θλιβερά και φρούδα όνειρα ….

      Εν τω φανταστικώ τουτω των ονείρων πελάγει πλέουσα ημέραν τινά, ανετινάχθη εκ της θέσεώς της ακούσασα και ιδούσα τας χορδάς της κιθάρας της διαθλωμένας μίαν προς μίαν, αίτινες εις εκάστην θλάσιν εξέπεμπον θρηνώδη τινά και πένθιμον ήχον. Και τότε κλίνασα αλγεινώς και περιλύπως την κεφαλήν της επανέπεσεν, υπόκωφο και βαθύν στεναγμόν έκβαλούσα εις την προτέραν της θλιβεράν και νεφελώδη φαντασίαν, διαγνούσα ίσως η ατυχής εν τη θλάσει των χορδών της κιθάρας της το προμήνυμα του μετ’ ολίγον επελθόντος αώρου τέλους της…. 

‘Αχέρων. 

Το Νοέμβριο του 1904 η Νέα Σκηνή βρίσκεται στην Πάτρα. Διδάσκεται το έργο “Το Ξένο Ψωμί”, Ρώσου συγγραφέως, το οποίο λαμβάνει διθυραμβικές κριτικές “Εύγε στον κύριον Χρηστομάνον δια την εκλογήν. Εύγε και στον κύριον Παπαγεωργίου δια την επιτυχίαν”  καθώς και οι κωμωδίες “Πώς μιλούμε τ’ Αγγλικά” και “Μπεμπέ”.

Το Νοέμβριο του 1904 η Νέα Σκηνή βρίσκεται στην Πάτρα. Διδάσκεται το έργο “Το Ξένο Ψωμί”, Ρώσου συγγραφέως, το οποίο λαμβάνει διθυραμβικές κριτικές “Εύγε στον κύριον Χρηστομάνον δια την εκλογήν. Εύγε και στον κύριον Παπαγεωργίου δια την επιτυχίαν”  καθώς και οι κωμωδίες “Πώς μιλούμε τ’ Αγγλικά”, “Μπεμπέ”, “Ο κύριος Προσωπάρχης” και η κωμωδία “Η τελευταία απ’ όλαις”. Για την πρώτη γράφεται πως “ήτο η ωραιοτέρα εξ όσων ανεβάσθησαν επί της Πατραϊκής σκηνής. Όλη γέλως, απ’ αρχής μέχρι τέλους. Προυκάλεσεν ενθουσιασμόν και γενική αξίωσις είναι να επαναληφθή.” Στον Χρηστομάνο συνίσταται “να επιμεληθή τα του υποβολείου του οποίου αι φωναί καλύπτουσι πολλάκις τας επί σκηνής”.

Στην στήλη “Θεατρικά” της ίδιας εφημερίδας, στις 2 Δεκεμβρίου διαβάζουμε προεξαγγελτικώς: 

«Κοραλία και Σία» μία από τας θαυμασιωτέρας φάρσας του παγκοσμίου δραματολογίου, πρώτη φορά αναβιβαζομένη επί Ελληνικής σκηνής, με μόνον ελάττωμα ή προτέρημα, αν θέλετε, ότι είναι ολίγον πιπεράτη. Η λεπτότης όμως των φράσεων, η ευφυία της πλοκής και η άφθαρτος κωμικότης των επεισοδίων και πρωτοτυπία των σκηνών, καθιστώσι συγγνωστήν και ευχαρίστως αποδεκτήν ακόμη και την ελευθεριάζουσα γλώσσαν και σκέψιν του έργου. Οπως δήποτε μολονότι η κωμωδία είναι κυρίως της αυτής των πλείστων έργων του γαλλ. δραματολογίου, τα οποία τόσον αριστοτεχνικώς μας έδωκε η Νέα Σκηνή, η Διεύθυνσις του θιάσου, ίνα μη προσκρούση εις ευλόγους λεπτότητας καλώς εσκέφθη να εκφράση την ευχήν, όπως αι νεαραί δεσποινίδες μη προσέλθωσιν εις την παράστασιν χαρακτηρίζουσι ως λαμβάνουσαν χώραν αι διαδραματιζομέναι σκηναί μόνον εις το Παρίσι. Όντως η αποψινή απόλαυσις εις το Θέατρον Απόλλων θα είνε μια πανδαισία τόσον μάλλον αβίαστος, όσον και τερπνή.”

Η παράσταση ανεβαίνει, αλλά την επόμενη ημέρα η κατά τ’ άλλα δραστήρια στήλη σωπαίνει. Η Νέα Σκηνή παραμένει στην Πάτρα, αλλά αλλάζει μάλλον άρον – άρον εκ νέου ρεπερτόριο, με τα έργα “Ο Μπρινιόλ και η κόρη του” και “Η Νίκη του Λεωνίδου” στις 5 και 6 Δεκεμβρίου 1904. Λίγες ημέρες αργότερα ανακοινώνεται πως καταφθάνει στην Πάτρα η Ελένη Πασαγιάννη, αδελφή του Άγγελου Σικελιανού και γυναίκα του Σπήλιου και μία εκ των “μυστών” του Χρηστομάνου, και η Νέα Σκηνή θα συνεχίσει με τα έργα “Αγριόπαπια” του “δαιμονίου Ίψεν” και “Λοκαντιέρα” του Γολδόνη. Την Κυριακή 12 Δεκεμβρίου η Νέα Σκηνή διοργανώνει τιμητική εσπερίδα υπέρ των θεατρώνων του Θεάτρου Απόλλων Ανδρέα Ευσταθίου και Κωνσταντίνου Θεμελή, προφανώς κατόπιν των αντιδράσεων που προκάλεσε η «Κοραλία και Σία». Η Ελένη Πασαγιάννη τελικά δεν εμφανίζεται παρά στις 21 Δεκεμβρίου και ενώ αρχικώς η Νέα Σκηνή κλείνει την παρουσία της στην Πάτρα την Κυριακή 19 Δεκεμβρίου, με τα έργα “Το πυρ υπό την τέφραν” και “Το κατάβρεγμα του έρωτος”, αμφότερα με την Κυβέλη Ανδριανού Μυράτ στους πρωταγωνιστικούς ρόλους, επανέρχονται λίγο πριν τα Χριστούγεννα με το έργο “Ο κύριος Προσωπάρχης” και “Οι ερωτευμένοι” του Γολδόνη. Το τελευταίο έργο που ανεβαίνει εν Πάτραις είναι η κωμωδία “Κάτι ξέρω” του γερμανού Kneirel. Είναι πραγματικά εντυπωσιακό το μέγεθος του ρεπερτορίου που ανεβαίνει σε μία υποτίθεται επαρχιακή πόλη. 

Εγράφη εν φύλλω Νεολόγου Νοεμβρίου (Δεκεμβρίου) 6 1904 περί Νέας Σκηνής. Εν τω άρθρω εκείνω κατακρίνεται και καταΧΧΧΧ η Νέα Σκηνή δια το άσμενον και ακόλαστον ΧΧΧστικών έργων της εν τω θεάτρω. 

Εις το άρθρο εκείνο κάποιος ανωνύμως απήντησε ομολογουμένως ικανά και ειρωνευόμενος και εξαίρει τους αγώνας και τας θαυμασίας της Νέας Σκηνής νέες της τέχνης.

Επί της απάντησιν ταύτην είναι ανταπάντησις το ενταύθα δημοσιευθέν.

ΝΕΟΛΟΓΟΣ 

ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΠΑΤΡΩΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 

ΠΕΜΠΤΗ 2 Δεκεμβρίου 1904 

ΘEATPON KΑΙ ΘΕΑΜΑΤΑ 

Από της ενάρξεως της Νέας Σκηνής ο εγχώριος Τύπος άμιλλάται αδιαλείπτως πλέκων το εγκώμιον της παρ’ ημίν επιτυχίας της Νέας Σκηνής, των αρίστων καλλιτεχνών αυτής και των παιζομένων εκάστοτε μετά λαμπράς επιτυχίας έργων. Και περί μεν της εν γένει παραστάσεως και υποκρίσεως των διαφόρων ηθοποιών ουδεμίαν έχομεν αντίρρησιν προς τα κατά καθήκον ή κατά προαίρεσιν πλεκόμενα αφειδή εγκώμια, και είνε βεβαίως πολλών συγχαρητηρίων αξία η Νέα Σκηνή, ή προβιβάσασα την σκηνήν εις καλλιτεχνικήν απόλαυσιν. Και δικαίως ένεκα τούτου το θέατρον είνε καθ’ εσπέραν κατάμεστον θεατών, και το κοινόν παρέχει όλην την συνδρομής του προς ενίσχυσιν της Νέας Σκηνής. . 

Αλλά το θέατρον δεν είνε μόνον απλούν θέατρον ψυχαγωγίας των θεατών. Είνε δημόσιον θέαμα, το οποίον εαν μη συμβάλλη προς την διδασκαλίαν τών χρηστών ή των ωφελίμων, εάν περιορίζη ται εις τα ευτράπελα και κωμικά έργα, οφείλει όμως να μη προσκρούη ούτε πόρρωθεν εις την δημοσίαν αιδώ, τα χρηστά ήθη, την κοινήν ηθικήν. Ατυχώς, είτε εκ παραδρομής, είτε εκ πεπλανημένης γνώμης, τινά των έργων, τα οποία επαίχθησαν από της Νέας Σκηνής, πολύ απέχουσι τού να τηρώσει τους τελευταίους τούτους όρους. Τα έργα ταύτα πιθανόν να επαίχθησαν λαμπρά υπό τεχνικήν έποψιν, αλλά δεν είνε έργα διά θέατρα Ελληνικά, και μάλιστα εν Επαρχίαις, όπου το ηθικόν αίσθημα τηρείται αλώβητον ακόμη από την ψώραν του ψευδοπολιτισμού, και όπου η διαφθορά των ηθών δεν θεωρείται ακόμη ως ένα προϊόν υψηλής περιωπής! 

Τοιαύτα έργα είναι καλά ίσως αλλού, ίσως εις τα Καφωδεία των Παρισινών βουλεβάρτων, ή τα καφφενεία των Λεσχών των Παρισίων και είναι όχι μόνον άτοπον και άκοσμον τόσω απεριφράστως, τόσω καταφώρως πολλάκις να προσβάλλεται η αιδώς, αλλά και βλαπτικόν αποβαίνει εις τα δημόσια χρηστά ήθη. 

Ακριβώς κατά τινας παραστάσεις εί δεμεν δεσποίνας και δεσποινίδας να τρέπωνται εις φυγήν εκ των θεωρείων, ως μή ανεχόμεναι τοιαύτα θεάματα. Είναι αληθές ότι δεν έφυγεν εις αυτάς όλος ο κόσμος, ούτε εσφύριξε την παράστασιν (ουχί τους ηθοποιούς), ώς ώφειλε να πράξη, αλλ’ είναι γνωστόν ότι ατυχώς εισί τινές οι οποίοι την διαφθοράν, την ανηθικότητα, την έλλειψιν αιδούς, την ακοσμίαν, εν γένει, θεωρούσιν ώς πρόοδον την οποίαν επιβάλλει ο νέος πολιτισμός, ο Φράγκικος, εις τον οποίον ενασμενίζονται να επιδεικνύωνται ότι επιδίδουσιν. Εισί και άλλοι οι οποίοι εξ επιεικείας και ανοχής ανέχονται τα πάντα, ίνα μη φανώσι και ούτοι υστερούντες κατά τον ψευδοπολιτισμό! I 

Αλλ’ υπάρχουσιν όρια, πέραν των oποίων η ανοχή είναι ασυγχώρητος. Όταν δε ο κ.Διευθυντής της Νέας Σκηνής δεν αντιλαμβάνεται των ορίων τούτων, και αναβιβάζη επί της σκηνής έργα, τα οποία φυγαδεύουσι τους θεατές, οφείλουσιν οι άλλοι αρμόδιοι, οι γνώσται των ηθών του τόπου, των αισθημάτων του κοινού, να επιβάλωσιν αυτώ καλλιτέραν εκλογήν. 

Το θέατρον είναι Δημοτικόν και επομένως ο Δήμαρχος είναι ο ανώτερος επόπτης 

αυτού. Πάσα παρεκτροπή των του θεάτρου, αντανακλά εις αυτόν, και ανάγεται εις την αρμοδιότητά του και έχει το καθήκον να την περιστέλλη. Δεν πιστεύομεν δε ότι και ο Δήμαρχός μας είναι  οπαδός του ψευδοπολιτισμού, και αρέσκεται και αυτός εις την εν τω τόπω του διαβουκόλησιν της εθνικότητος. Ηξεύρομεν μάλιστα, ότι και αυτός εξέφρασε την απαρέσκειάν του κατά τινα παράστασιν κατά παιζομένου ασέμνου έργου· ατυχώς όμως περιωρίσθη εις απλήν απαρέσκειαν. Άλλως τε η Επιτροπή του θεάτρου ήτις είναι η αμέσως αρμοδία να επιβλέπη και επί του προκειμένου, είναι η ήκιστα κατάλληλος όπως κρίνη περί αιδούς και κοσμιότητος, έχουσα τον τίτλον της Επιτροπής μόνον ένα έχη την είσοδον δωρεάν και πλέον ού! 

Αλλά, θα πήτε, «αυτά γίνονται και στας Αθήνας» και ο κόσμος τα ανέχεται και τα εκθειάζει. Ναί… ατυχώς! Αλλά μήπως εκεί δεν εχειροκρότησαν και την Μις Δούγκαν διότι ενεφανίσθη γυμνή επί της σκηνής;! Αλλως «το ψάρι βρωμά από το κεφάλι» κατά την παροιμίαν και ημείς τουλάχιστον ας φυλαχθώμεν από την βρώμαν αυτην! 

Πατριώτης 

ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΠΑΤΡΩΝ 

ΠΑΤΡΑΙ-ΣΑΒΒΑΤΟ 11 Δεκεμβρίου 

Η ΝΕΑ ΣΚΗΝΗ ΚΑΙ Ο ΗΘΙΚΟΛΟΓΟΣ 

Αληθής σταυροφορία διοργανώθη από τινος εν Πάτραις κατά της Νέας Σκηνής επ’ ευκαιρία της παραστάσεως έργων τινων τού δραματολογία της και ιδίως της «Κοραλίας και Σα». Αι διαμαρτυρίαι αύται εξενεχθείσαι με όλην την μεγαλόστομον αγανάκτησιν και τον ψευδή στόμφον  «κουακέρου» εύρον απήχησιν και εις τας στήλας Αθηναϊκής εφημερίδος, εκορυφώθησαν δε διά της, υπό του κ. Δημάρχου απαγορεύσεως της επαναλήψεως τής «Κοραλίας και Σα» την όποίαν ζωηρότατα επεξήτει το Πατραϊκόν κοινόν. Το βέβαιον είνε ότι η διεύθυνσις της Νέας Σκηνής επί τη αναγγελία της παραστάσεως του έργου είχεν εκφρασει δια του τύπου την ευχήν, όπως αι δεσποινίδες μη προσέλθωσιν, αφ’ ενός μεν δια να μη προσκρούση ακριβώς εις ουδένα, έστω και αδικαιολόγητον, εν ονόματι της ηθικής δισταγμόν, αφ’ ετέρου δε και κυριώτατα χάριν πλείονος ρεκλάμας, διότι είχε ληφθή φροντίς να περικοπώσει πάντα τα κάπως τολμηρά της εκφράσεως· ανεξαρτήτως όμως τούτου το έργο είναι τόσον υπερόχως τέλειον δια την ευφυίαν του διαλόγου, το έντεχνον της πλοκής και την άφθαστον κωμικότητα των σκηνών και επεισοδίων, ώστε αποτελεί πνευματικόν εντρύφημα σπανίου περιεχομένου εις το ελληνικόν κοινόν και το οποίον καθιστά ευχαρίστως αποδεκτά και έτι ορθώτερα ή όσον είναι τα αφελή λογοπαίγνια και τας φαιδράς παρεξηγήσεις του έργου. 

Όσον αφορά το δραματολόγιον της Νέας Σκηνής εν γένει οφείλει τις να παρατηρήση ότι τα εν αυτώ αναφερόμενα έργα είνε απαξάπαντα αριστουργήματα κορυφαίων πανευρωπαϊκής φήμης δραματουργών τελούντα σταθμούς επιτυχίας, εις τα πρώτα ευρωπαϊκά θέατρα και εν χώραις ακόμη όπου υπάρχει αυστηρά λογοκρισία και ότι ο σκοπός ιδίως του διευθυντού ήτο να ιδρύση νέαν σχολήν ηθοποιίας και να υψώση το ελληνικόν θέατρον υπό έποψιν τέχνης, καλαισθησίας και πνευματικής ψυχαγωγίας εις οίων επίπεδον ευρίσκονται τα Ευρωπαϊκά. 

Εάν το κατώρθωσεν ή όχι ο κ. Χρηστομάνος, μ’ όλα τα παρεμβληθέντα ανυπέρβλητα εμπόδια, περί τούτου θα ομιλήστη η ιστορία, όταν θα γράψη την σελίδα τη δια το ελληνικόν Θέατρον, αλλά και το Πατραϊκόν κοινόν θα ομολογήση μια φωνή, ό τι ουδέποτε είδε Θίασον υψηλοτέρας τέχνης, και προς κοινόν τελείως ανεπτυγμένον και μόνον αποτεινόμενον προ της Ν. Σκηνής. 

Με τοιούτον πρόγραμμα η Νέα Σκηνή δεν ηδύνατο βεβαίως να παριστάνη την «Γκόλφω και τον «Μπάρμπα Λινάρδο».Και εν τούτοις μόνη αυτή, και αυτού του Βασιλικού Θεάτρου προθυμοτέρα, προσεπάθησε ν’ αναδείξη την νέαν ελληνικήν δραματουργίαν, επιμένουσα να παίζη προ κενών εδωλίων ελληνικά πρωτότυπα έργα, ως δυστυχώς, απεδείχθη και ενταύθα προ παντός όμως δεν εσκόπει η Νέα Σκηνή να κηρύξη νηστείαν και προσευχήν εις τους μέχρι τούδε αποδειχθέντας οπαδούς του Βοκακίου και των ποικιλωνύμων άλλων οπερετών, εναντίον των οποίων ουδέποτε ελήφθη μέτρον λογοκρισίας· αφ’ ετέρου οφείλει να ομολογήση τις ότι η Νέα Σκηνή αντικαταστήσασα εφέτος κατά την χειμερινήν περίοδον την Ιταλικήν όπεραν αντικατέστησεν εντελώς και επί το ελληνοπρεπέστερον τα γνωστά ήθη των Ιταλικών παρασκηνίων. 

Απολλώνιος 

Σημείωσις: Ταύτα εγράφησαν υπό τινός της Νέας Σκηνής εις απάντησιν του άρθρου μου (της 10ης Δεκεμβρίου Νεολόγου) και αυτής δημοσιευθείσας εις το φύλλον το οποίον απωλέσθη. Συνεπεία δε του άρθρου μου εκείνου παρεκινήθη ο Δήμαρχος να απαγορεύση την επανάληψιν της «Κοραλίας και Σία» ως ανήθικον. Ο «Ηθικολόγος» δε εις ον απευθύνεται η όπισθεν απάντησις της Νέας Σκηνής δια του Απολλωνίου, εννοεί τον «Πατριώτην», ψευδώνυμον με το οποίον γράφω συνήθως. 

Η Αρλεζιάνα του Ντωντέ που ανέβασε ο Χρηστομάνος εγκαινιάζοντας το ιδιόκτητο θέατρό του, θεωρήθηκε η καλλιτεχνικότερη παράσταση που είχε δοθεί στην Αθήνα ως το 1903. Παρασυρμένος από την επιτυχία και θεωρώντας το εύκολη οικονομική λύση στα προβλήματα που αντιμετώπιζε το θέατρο (του οποίου μέτοχος ήταν και ο Γιαννόπουλος) ανέβασε την κωμωδία “Κοραλία και Σία” των Εννεκέν και Βαλαμπρέκ. Η ηθική έκπτωση όμως επί σκηνής προκάλεσε τους θεατές, αφήνοντας την σκηνική απόπειρα ως μελανέστατο σημείο στην ιστορία της πρωτοποριακής Νέας Σκηνής. 

ΝΕΟΛΟΓΟΣ ΠΑΤΡΩΝ 

ΠΑΤΡΑ — ΤΕΤΑΡΤΗ 15 Δεκεμβρίου 1904 

Η ΝΕΑ ΣΚΗΝΗ 

Η Νέα Σκηνή ησθάνθη, φαίνεται, την ανάγκην να απολογηθή δια την εξεγερθείσαν κοινήν γνώμην κατά τινων των παιζομένων υπ’ αυτής έργων. 

Χαίρω, διότι ησθάνθη την διαμαρτυρίαν και ηννόησε το καυτήριον, αν και η απολογία της ήκιστα δικαιολογεί την μήνιν της επί τοις ελεγχθείσι. 

Δεν συζητούμεν ούτε τους αγώνας και κόπους της, ούτε την ανύψωσιν της τέχνης ην διεκδικεί, αλλά φρονούμεν ότι ηδύνατο, και ώφειλε μάλιστα, να καταβάλη και ολίγην φροντίδα περί την εκλογήν των έργων τα οποία παίζει, και αντί να διαλέξη τα μάλλον άσεμνα και άκοσμα θεάματα της Ευρωπαϊκής εκφυλισμένης Μούσης, να ανεύρη και μερικά μη τοιαύτα, 

Εις το θέατρον επιβάλλεται η ηθικοποίησις και ουχί ο εκφυλισμός και εκφαυλισμός των θεωμένων. Δεν φρονούμεν δε ότι εις αξιoύντα την δημιουργίαν και την ανύψωσιν της θεατρικής τέχνης είναι απαραίτητη η παράστασις όλων των φράγκικων ασχημιών, και μόνον ασχημιών, όπως προσελκύση την προσοχήν και την εύνοιαν και την προσέλευσιν του κοινού. 

Ημπορεί τα παιζόμενα έργα να είναι εξόχων συγγραφέων, να έτυχον μεγάλης επιτυχίας αλλού. Αλλά αυτό το αλλού και το εδώ, διαφέρουν πολύ. Είναι δε περίεργον πώς η έξοχη αντίληψις του κ. Χρηστομάνου (Διευθυντού της Νέας Σκηνής) υστερεί εις την αντίληψη της διαφορές ταύτης ! 

Μέμφεται του Δημάρχου, ως εμποδίσαντος την επανάληψιν της παραστάσεως της Κοραλίας. Αλλ’ ίσα ίσα ο κ. Δήμαρχος απαγορεύσας τούτο, εξετέλεσε καθήκον προς την ευπρέπειαν και του θεάτρου και αυτής της σκηνής. Εάν δε, ως διατείνεται και συνήγορος της Νέας Σκηνής, εζητείτο επιμόνως η αναπαράστασις, τον συγχαίρομεν δια την αντίληψίν του, αλλά δεν μως λέγει και από ποίους εζητείτο….διότι υπάρχουσι και άνθρώποι πλέον άπαστροι από χοίρους, η δε εύνοια και επιδοκιμασία των τοιούτων έχει αξίαν μόνον εις τους ομοίους. 

Βεβαίως όλα τα αριστουργήματα των ξένων δεν περιορίζονται μόνον εις ξεδιάνθρωπα έργα, τα οποία και με όλην την δύναμιν της τέχνης η οποία δυνατόν να τα περιβάλη, και με όλην την τελειότητα της σκηνικής παραστάσεως, ουδέποτε χάνουσι τον έκφυλον χαρακτήρα, οπουδήποτε και αν παίζωνται, και εις οιονδήποτε ακρωτήριον. Είναι και άριστα έργα παλαιών και νέων συγγραφέων εξόχων, τα οποία δεν περιορίζονται εις την «Γκόλφω» και τον «Μπάρμπα Λινάρδον» και τα οποία ηδύναντο κάλλιον να εξάρωσι την Νέαν Σκηνήν. 

Aπορούμεν τωόντι, διατί η Νέα Σκηνή εξελέξατο το πεδίον της δράσεως και αναδείξεώς της, εντός σφαίρας ελαττωματικής, και δεν αφιέρωσε τόσους μόχθους και κόπους διά να υπηρετήση, συν τη τέχνη και την ηθικοποίησιν. 

Hμπορεί να επαίχθησαν άλλοτε εις το θέατρόν μας όπερας και οπερέται, μή συνάδουσαι πολύ με την ευκοσμίαν και ηθικήν, χωρίς να εξαναστή κατ’ αυτών το κοινόν. Αλλ’ εις την όπεραν και την οπερέταν υπάρχει και πολλά καλύπτουσα και τα χαμηλά εξαίρουσα μουσική, ή μάλλον την προσοχήν ελκύουσα, και η ξένη γλώσσα, ήτις δεν είναι κοινώς καταληπτή. Τα εξιλαστήρια ταύτα δύνανται να δικαιολογήσωσι πάσαν του κοινού ανοχήν. Άλλως πιστεύομεν ότι η Νέα Σκηνή δεν αξιοί την δόξαν των θιάσων εκείνων, οι οποίοι ουδεμίαν έχoυσι σχέσιν ουδε αξίωσιν της εξυψώσεως του θεάτρου και της προαγωγής της τέχνης και της ηθοποιίας, ούτε διεκδικούσι την κοινήν ευγνωμοσύνην δια το έργον των !
Πατριώτης